Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi: Hong Kong’un Stratejik Rolü ve Küresel Etkileri
Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI), tarihi İpek Yolu ticaret yollarından esinlenerek hayata geçirilen ve küresel ekonomide önemli bir etki yaratan devasa bir proje olarak dikkat çekiyor. Girişim, iki ana ayak üzerine kurulu: Kuşak (Belt) ve Yol (Road). Bu iki ayak, karayolu, demiryolu, enerji boru hatları ve deniz ticaret yollarını kapsayan geniş bir altyapı ve ticaret ağını içeriyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’nin Temel Bileşenleri
“İpek Yolu Ekonomik Kuşağı” olarak da adlandırılan Kuşak, Çin’den başlayarak Orta Asya, Rusya, Orta Doğu üzerinden Avrupa’ya uzanan kara tabanlı projeleri kapsıyor. Bu projeler, demiryolları, karayolları ve enerji boru hatları gibi ulaşım ve enerji altyapısını güçlendirmeyi amaçlıyor. Yol ise, Çin limanlarından Güneydoğu Asya, Hint Okyanusu ve Afrika üzerinden Avrupa’ya ulaşan deniz ticaret yollarını ifade ediyor. Bu kapsamda limanlar, lojistik merkezler ve deniz taşımacılığı altyapısı önemli bir rol oynuyor.
Kuşak ve Yol Girişimi’nin Küresel Yayılımı
Bugün 150’den fazla ülke, Kuşak ve Yol Girişimi’ne çeşitli düzeylerde katılmış durumda. Bu katılım, Çin’e yeni pazarlara açılma, enerji ve hammadde tedarikini güvence altına alma ve küresel siyasette etkisini artırma imkanı sunuyor. Girişimin özellikle katılımcı ülkelerdeki etkisi gözle görülür şekilde artıyor. Ancak, bazı Batılı ülkeler (özellikle ABD ve AB), bu girişimi Çin’in jeopolitik nüfuzunu artırma stratejisi olarak değerlendirerek temkinli bir yaklaşım sergiliyor.
Hong Kong’un Kuşak ve Yol Girişimi’ndeki Rolü
“Asya’nın Dünya Şehri” olarak tanımlanan Hong Kong, Kuşak ve Yol Girişimi’nde stratejik bir öneme sahip. Çin’e bağlı olmasına rağmen 2047’ye kadar farklı yasaların geçerli olduğu Hong Kong, ekonomik özgürlük ve rekabetçilik açısından dünya sıralamasında üst sıralarda yer alıyor. 2024’te Kanadalı Fraser Enstitüsü’nün Ekonomik Özgürlük sıralamasında ilk sırayı alırken, 2025 yılında İsviçreli IMD tarafından dünyanın en rekabetçi ekonomisine sahip ülkesi olarak kabul edildi. Londra ve New York’tan sonra dünyanın en önemli finans merkezlerinden biri olan Hong Kong, aynı zamanda dünyanın en iyi üniversitelerine ev sahipliği yapıyor. Londra Queen Mary Üniversitesi’ne göre, uluslararası iş uyuşmazlıklarının çözümünde de dünyanın en iyi ikinci merkezi konumunda.
Hong Kong’un Kuşak ve Yol ülkeleriyle olan ticari ilişkileri de dikkat çekici. 14 Kuşak ve Yol ülkesiyle serbest ticaret anlaşması, 20’siyle yatırım anlaşması ve 37’siyle çifte vergilendirme anlaşması bulunuyor. Kuşak ve Yol ülkeleriyle ticareti 2013’ten bu yana yüzde 80 oranında artarak 276 milyar dolara ulaşmış durumda. Ayrıca, Hong Kong, Kuşak ve Yol ülkeleri için önemli bir doğrudan yatırımcı haline gelmiş. 2023 yılında Hong Kong’un Kuşak ve Yol ülkelerindeki doğrudan yatırım miktarı 133 milyar dolara ulaşmış.
Hong Kong’da merkezleri bulunan 9,960 şirket bulunuyor ve bunların 1,410’u bölgesel merkezlerini Hong Kong’a taşımış. Kuşak ve Yol Komiseri Nicholas Ho, Hong Kong’un rolünü şu sözlerle özetliyor: “Hong Kong, küresel sermayeyi ve küresel projeleri bir araya getirip bunları bankalarca kabul edilebilir bir biçimde yeniden dağıtmak için bir merkez olarak hizmet ediyor ve bu rol her zamankinden daha önemli hale geldi.”
Kuşak ve Yol Zirvesi ve Türkiye’nin Katılımı
Çin, Hong Kong’un bu avantajları nedeniyle şehri ön plana çıkarıyor ve Kuşak ve Yol Zirvesi’ni, Çin pazarına girmek, yatırım ortakları aramak ve finansman temin etmek isteyen şirketler için bir platform olarak kullanıyor. Geçtiğimiz haftalarda düzenlenen 10. Kuşak ve Yol Zirvesi’nde, Türkiye ölçülerinde küçük projeler için finansman arayan Romanya ve Macaristan’dan resmi heyetler ve işadamları yer aldı. Ancak, zirvede Türkiye’den herhangi bir temsilcinin bulunmaması dikkat çekti.
Zirveye katılması beklenen Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Çin temasları sonrası yoğun gündemi nedeniyle Hong Kong’a gelememişti. Ancak, bakan yardımcısı veya üst düzey bir bürokratın katılımı, Türkiye açısından faydalı olabilirdi.
Kuşak ve Yol Girişimi’nin Etkileri ve Gelecek Projeksiyonları
Hong Kong Ticaret Geliştirme Konseyi (HKTDC) Genel Müdürü Dr. Patrick Lau, Kuşak ve Yol Girişimi’nin gelişimini “Çin’in vizyonu olarak başlayan bu girişim, küresel bir harekete dönüştü” şeklinde değerlendiriyor. Girişim, modern tarihin en kapsamlı altyapı ve yatırım programı haline gelerek, 1 trilyon ABD dolarından fazla sermayeyi harekete geçirmiş durumda. Bu sayede ticaret yolları yeniden şekillenirken, bölgesel ekonomiler canlanıyor ve kalkınma hızlanıyor. Güneydoğu Asya’dan Doğu Avrupa’ya, Afrika’dan Orta Doğu’ya kadar birçok bölgede Kuşak ve Yol projeleri somut etkiler yaratıyor.
Kamboçya Başbakan Yardımcısı Sun Chanthol, girişimin etkisini şu sözlerle vurguluyor: “Birlikte, 3.000 kilometreden fazla ulusal yol ve 16 büyük köprü inşa ederek milyonlarca Kamboçyalı’nın günlük yaşamını dönüştürdük. Bu, turizmi canlandırdı, maliyetleri düşürdü ve Kamboçya’nın bölgesel ticaret merkezi olarak rolünü güçlendirdi.”
Zirve, Kuşak ve Yol Girişimi’nin artık olgunlaştığını gösteriyor. 18 ülkeden 90 konuşmacının katıldığı zirve, birçok iş anlaşmasının yapılmasına da olanak sağladı. Ticaret ve Ekonomik Kalkınma Bakanı Algernon Yau, gelişmeler konusunda “Kuşak ve Yol Girişimi hayata geçirildi, bir fikir eyleme, bir vizyon gerçeğe dönüştü” diyor.
BRI’nın son 10 yılı, birçok altyapı projesinin hayata geçirilmesiyle sonuçlandı. Endonezya’da yüksek hızlı tren, Pakistan ve Yunanistan’da limanlar gibi projeler, Asya, Afrika ve Orta Doğu’da yüz binlerce istihdam yaratılmasına katkı sağladı. Çin ve BRI ülkeleri arasındaki yıllık ticaret hacmi, 2013’e göre ikiye katlanarak 2 trilyon dolara ulaştı. 2025’te BRI enerji projelerinde yenilenebilir enerji kaynaklarının payı yüzde 64’e ulaşmış durumda. Yatırımların yüzde 60’ını özel sektör yapıyor.
Hong Kong da bu gelişmelerden payını alarak, BRI ülkeleriyle ticaretini 2013 yılından bu yana yaklaşık yüzde 80 artırmış.
