Enflasyon Düzeltmesi KOBİ’lere Yük Oldu: Vergi Tahsilatında Düşüş

Türkiye’de ilk kez 2004 yılında uygulanan ve 2021 yılında şartların yeniden oluşmasıyla gündeme gelen enflasyon düzeltmesi, ertelemelerin ardından 2023 sonu itibarıyla başladı. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ’ler), daha az vergi ödeyecekleri beklentisiyle enflasyon düzeltmesine sıcak baktılar. Ancak, uygulama sürecinde bunun tam tersi bir sonuçla karşılaştılar. Enflasyon düzeltmesi sonrası oluşan veriler, vergi yükünün büyük şirketlere kıyasla KOBİ’ler tarafından daha fazla üstlenildiği sonucunu ortaya koydu.

KOBİ’lerin Vergi Yükü Arttı

Yeni Ekonomi Danışmanlık A.Ş. Kurucu Ortağı Nazmi Karyağdı’nın yaptığı kapsamlı analiz, Türkiye’de brüt satış hasılatının %62’sini gerçekleştiren büyük işletmelerin, kurumlar vergisinin %58’ini ödediğini gösteriyor. Buna karşılık, hasılatın %38’ini sağlayan KOBİ’lerin vergideki payı ise %42 düzeyinde gerçekleşti. Bu durum, enflasyon düzeltmesinin KOBİ’ler üzerindeki vergi yükünü oransal olarak artırdığını açıkça ortaya koyuyor.

Kurumlar Vergisi Tahsilatında Enflasyonun Altında Kalma

Karyağdı, 2024-2025 yıllarını karşılaştırarak kurumlar vergisi tahsilatının enflasyonun altında kaldığına dikkat çekiyor. Yasal düzenlemeyle 2023 sonuna ertelenen enflasyon düzeltmesi kapsamında, bilançoların 31 Aralık 2023 itibarıyla vergisiz şekilde güncellendiğini belirtiyor. Ancak, 2024’te birçok mükellef beyannamesini verdikten sonra geçici beyan dönemlerinde yine ertelemeler yaşandı. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nca alınan kararla, 2025 yılında geçici vergi dönemlerinde hiçbir mükellefin enflasyon düzeltmesi yapmaması, ancak yıllık kurumlar vergisi beyannamesi hazırlanırken düzeltilmiş bilançoların dikkate alınarak kurum kazancının beyan edilmesi öngörülüyor.

Enflasyon Düzeltmesi Kapsamı Dışında Kalanlar

Başlangıçtan itibaren bankalar ve finans kesimi, işletme hesabı esasına göre defter tutan ticari kazanç mükellefleri, avukat, doktor, SMMM, YMM gibi serbest meslek erbabı, zirai kazanç elde edenler, kira geliri elde edenler, faiz, kâr payı vb. menkul sermaye iradı elde edenler ve ücret geliri elde edenler enflasyon düzeltmesi kapsamı dışında tutuldu.

Kurumlar Vergisi Gelirlerindeki Değişim

Şirketlerin 2024 yılı kazançlarını 5 Mayıs 2025 tarihinde kurumlar vergisi beyannamesi ile bildirmeleri, 2024 yılı kurum kazançlarının genel resmini ortaya koydu. 2024 yılı kurumlar vergisi sonuçlarına göre, toplam 1.191.375 mükellefin ödedikleri kurumlar vergisi net bir şekilde görülebiliyor. 2024 yılı bütçesinde geçici kurumlar vergisi geliri 994 milyar 228 milyon lira olarak öngörülmüşken, yılsonunda 615 milyar 119 milyon lira ile öngörülenin %38,1 altında bir gerçekleşme yaşandı.

Ocak-Mayıs 2024 döneminde 241 milyar 147 milyon lira kurumlar vergisi tahsil edilmişken, bu yıl aynı dönemde nominal olarak %9,3 oranında artışla 263 milyar 582 milyon liralık bir tahsilat yapıldı. İlk beş ayda toplam vergi gelirleri %46,7 oranında artarken, kurumlar vergisinin %9,3 artması dikkatleri kurumlar vergisi üzerinde yoğunlaştırdı.

2024’te firmaların faaliyet kârı ve net dönem kârı nominal olarak önceki yılın altına indi.

Kurumlar Vergisi Tahsilatındaki Azalmanın Nedenleri

Kurumlar vergisi geçen yıl toplam vergi gelirinin %11,2’si civarındaydı. Geleneksel olarak kurumlar vergisinin toplam vergi gelirleri içindeki payının %9-10 civarında olduğu biliniyor. Ancak 2021’den itibaren başlayan kurumlar vergisi gelirlerindeki artış trendinin yeniden 2020 öncesine döndüğü görülüyor. 2024 yılı içinde yapılan geçici kurumlar vergisi tahsilatında ve 2024 yılı kurum kazancına ait kurumlar vergisi gelirlerindeki azalmanın nedenleri şunlar olabilir:

• Enflasyonun fiyatlama kararlarını ve yönetsel kararları bozması,
• Yüksek faiz oranları nedeniyle finansman giderlerinin artması ve şirketlerin zarar yazmaları,
• Finansmana erişim zorluğu nedeniyle reel ekonominin soğuması, üretim kapasitesinin tam olarak kullanılamaması, sabit maliyetlerin karşılanmasında zorluk yaşanması,
• Enflasyonist ortamda işletme yönetimi konusunda yanlış kararlar alınması,
• Enflasyon düzeltmesinin bütçede kurumlar vergisi gelirini azaltıcı yönde etki doğurması,
• Büyük ölçekli firmalarda yararlanılan indirim ve istisnaların fazla olması nedeniyle ödenen kurumlar vergisinin daha düşük olması (Efektif vergi oranının düşüklüğü).

2022 yılında firmaların %40’ı, 2023’te %42’si zarar beyan ederken, zarar beyan edenlerin oranı 2024 yılında %43 düzeyinde gerçekleşti.

Nazmi Karyağdı’nın Enflasyon Düzeltmesine İlişkin Değerlendirmesi

Nazmi Karyağdı, enflasyon muhasebesinin mali tabloların düzeltilmesine ve böylelikle gerçek durumu yansıtmasına yönelik bir işlem olduğunu vurguluyor. Bunun vergisel değil, muhasebesel bir işlem olduğunu belirten Karyağdı, enflasyonun ekonomik etkilerinin işletmeye dönem içinde etki ettiğini ve düzeltme işleminin bu etkinin sonuçlarını ortaya koymak için yapıldığını ifade ediyor. Bilançoyu düzeltmek için yapılan bir işlemin vergiyle bağlantısını kurmanın doğru bir yaklaşım olmadığını savunuyor.

Karyağdı, enflasyondan zarar gören bir işletmeyi vergi ile de bağlantılandırmanın, gerçekleşmemiş, varsayımsal kazançlar üzerinden vergi almak sonucunu doğurabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle, enflasyon düzeltmesinin vergisel sonuç doğurmayacak şekilde gündemden çıkartılarak bir muhasebe/bilanço işlemi olarak yapılması ve kısmi enflasyon düzeltmesi araçlarıyla sürecin devam etmesi gerektiğini belirtiyor.