TCMB Başkanı Karahan’dan Rezerv Yönetiminde Altın ve Erişim Önceliği: Jeopolitik Şoklara Yeni Yaklaşım

TCMB Başkanı Fatih Karahan, Budapeşte Finans Zirvesi’nde yaptığı konuşmada küresel ekonomi üzerindeki jeopolitik gerilimlerin rezerv politikalarını nasıl dönüştürdüğüne dair çarpıcı bir çerçeve çizdi. Başkan, özellikle altına olan talebin artışı ve rezervlerde erişim unsurunun önemi üzerine vurgu yaparak, geleneksel likidite ve getiri odaklı yönetim anlayışının yanında yeni bir kriterin daha gerektiğini belirtti.

Jeopolitik Gerilimlerin Rezerv Politikalarına Etkisi

Karahan, son 20‑30 yıllık dönemin verimlilik arayışıyla şekillenen küresel ekonomik sisteminin, artan jeopolitik gerilimlerle birlikte temelden sarsıldığını ifade etti. Şirketlerin uluslararası tedarik ağlarını genişletmesi ve sermayeyi daha yüksek getiri sunan piyasalara yönlendirmesi, geçmişte enflasyonu sınırlayan bir dezenflasyon etkisi yaratmıştı. Ancak artık güvenlik ve sürdürülebilirlik de üretim kararlarının temel ölçütleri arasında yer alıyor.

Stratejik deniz geçişleri, ödeme altyapıları ve finansal sistemler gibi kritik alanların jeopolitik rekabetin bir parçası hâline gelmesi, ülkeler arasındaki ekonomik bağımlılıkların risk profilini yükseltti. Karahan, “Jeopolitik gerilimler arz şoklarını kalıcı hâle getirebilir” diyerek, geleneksel doğal afet ya da salgın gibi geçici şokların aksine, bu tür jeopolitik şokların daha uzun sürebileceğini vurguladı.

Altına Yönelen Artan Talep ve Stratejik Rolü

Konuşmada, merkez bankalarının altına yönelen talebinin güçlü bir seyir izlediği belirtildi. Karahan, altının sadece bir emtia ya da finansal varlık değil, aynı zamanda rezervleri koruma aracı olduğunu hatırlattı. “Dolar hâlâ küresel rezerv sisteminde ağırlığını koruyor; ancak jeopolitik riskler ve piyasa belirsizlikleri, merkez bankalarını altına yönlendirmeye itiyor” şeklinde konuştu.

Altın fiyatlarındaki yükselişin rezerv değerini artırdığı, fakat bu artışın aynı ölçüde likidite sağlamadığı da vurgulandı. Türkiye’de hane halkının da altını güçlü bir tasarruf aracı olarak gördüğü, bankalardaki altın hesaplarının finansal sistem içinde önemli bir paya sahip olduğu ifade edildi.

Erişim ve Kullanılabilirlik: Yeni Rezerv Yönetimi Kriteri

Geleneksel rezerv yönetiminin “güvenlik, likidite ve getiri” üçgenine yeni bir eksen eklenmesi gerektiğini belirten Karahan, bu eksenin erişim olduğunu söyledi. “Rezerv varlıklarına ihtiyaç anında ulaşılabilmesi, kriz dönemlerinde aynı derecede kullanılabilir olması kadar kritik bir değer taşıyor” şeklinde ifade etti.

Stres testleri ve operasyonel hazırlığın artırılması, kriz anlarında varlıkların ne kadarının devreye alınabildiğinin ölçülmesi gerektiğini vurguladı. Bu bağlamda, rezerv yeterliliğinin sadece toplam büyüklük üzerinden değil, kullanılabilirlik oranı üzerinden de değerlendirilmesi gerektiği ortaya kondu.

Para ve Maliye Politikalarının Şoklarla Mücadelede Rolü

Enerji fiyatlarını yükselten Orta Doğu gerilimlerinin bir “arz şoku” örneği olarak gösterildi ve bu tür şokların enflasyon beklentilerini yükseltebileceği uyarısı yapıldı. Karahan, “Enerji şoklarına karşı sıkı para politikası uygulanması, enflasyonun kalıcı bozulmasını sınırlayabilir” dedi. Ayrıca, maliye politikası araçlarının enerji şoklarının fiyat üzerindeki ilk etkisini hafifletmek için kullanılabileceği ve para‑maliye politikalarının birlikte hareket etmesinin önemine değindi.

Gelecek Beklentileri ve Stratejik Çıkarımlar

Başkan, gelecekte şokların daha sık, üst üste ve daha uzun soluklu olabileceği ihtimaline işaret ederek, “Şokların beklentileri ve enflasyon sürecini etkilememesi perspektifinden ele alınması daha kıymetli” diye konuştu. Bu bağlamda, rezerv yönetiminde erişimin yalnızca bir seçenek değil, zorunlu bir ölçüt hâline gelmesi gerektiği sonucuna varıldı.

Sonuç olarak, TCMB’nin rezerv stratejisinde altının önemi artarken, erişim ve kullanılabilirlik kriterlerinin de aynı ölçüde ön planda olması bekleniyor. Jeopolitik risklerin ve enerji şoklarının artışı, para ve maliye politikalarının daha koordineli ve esnek bir yaklaşım benimsemesini zorunlu kılıyor. Karahan’ın mesajı, Türkiye’nin rezerv yönetiminde “miktar kadar, kriz anındaki erişim de kritik” olduğu gerçeğini yeniden gözler önüne seriyor.