Türk Un Sektöründe Alarm: Atıl Kapasite %50’yi Aştı, İhracat Düşüyor

Türkiye un ihracatında zorlu bir süreçten geçiyor. Dünya un ihracatında 12 yıldır lider konumda bulunan Türkiye, önemli pazarlardaki sorunlar nedeniyle kan kaybetmeye başladı. Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu (TUSAF) Başkanı Mesut Çakmak, sektördeki bu kritik durumu değerlendirerek, **un sektöründe atıl kapasitenin yüzde 50’nin üzerine çıktığını** ve acil önlemler alınmaması halinde firma kapanmalarının yaşanabileceğini belirtti.

Un İhracatında Yaşanan Düşüşün Nedenleri

TUSAF Başkanı Mesut Çakmak, sektördeki bu düşüşün temel nedenlerini şöyle sıraladı: Özellikle Ortadoğu pazarında, başta Irak ve Afrika ülkelerinde yaşanan önemli düşüşler ve bazı pazarların tamamen kaybedilmesi. Irak pazarındaki sorunlar, sektörün ihracatında önemli bir etken olarak öne çıkıyor.

Çakmak, geçen yıl 3 milyon 60 bin ton olan ihracatın bu yıl sonunda en iyimser tahminle 2.5 milyon ton olmasını beklediklerini ifade etti. Bu durum, sektörün ciddi bir daralma yaşadığını gösteriyor.

Türkiye un sektörü, 2024 yılını 1 milyar 160 milyon dolar gelirle kapatmıştı. Ancak bu yılın ilk altı ayında, geçen yılın aynı dönemine göre miktar bazında 1 milyon 799 bin tondan 1 milyon 113 bin tona gerileme yaşandı. Dolar bazlı ihracat gelirinde ise yaklaşık yüzde 36’lık bir düşüş kaydedildi.

Irak Pazarındaki Sorunlar ve Etkileri

Başkan Çakmak, sektörün en çok ihracat yaptığı Irak pazarındaki sorunlara özellikle dikkat çekti. Geçen yıl Irak’a yapılan un ihracatının, ülke un ihracatındaki payının yüzde 33’ünün üzerinde olduğunu ve önceki yıllarda bu oranın yüzde 50’lere kadar yükseldiğini belirten Çakmak, bu pazarın kaybedilmemesi gerektiğinin altını çizdi.

Çakmak, “Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi Irak ağırlıklı çalışıyor. Irak’ta Merkezi Hükümet ile Kuzey Irak Hükümeti’nin anlaşamamasından dolayı Irak’a ihracatımız sürekli aksıyor. Zaten vergiler ton başına 123-125 dolar. Musul Kontrol Noktası 15 gündür kapalı. Gönderdiğimiz unlarımız Kuzey Irak’ta depolarda bekliyor, ürünlerimizin bozulmaması için dua ediyoruz,” dedi.

Irak’taki iki büyük un fabrikasının da Türk uncularının önünü kapatmaya çalıştığını belirten Çakmak, Irak hükümetinin kendi halkını cezalandırdığını ve Irak pazarında sıkıntıların had safhada olduğunu vurguladı. Ayrıca, durumun böyle devam etmesi halinde komşumuz Irak’a un satmayı bırakın hiçbir şey satamaz duruma gelinebileceği uyarısında bulundu.

Sektörün Durumu ve Beklentiler

Başkan Çakmak, sıkıntıların devam etmesi ve çözüm bulunmaması halinde firma kapanmalarının başlayabileceğini belirterek, tekstil sektörü kadar kötü durumda olunmadığını ancak destek sağlanmaması halinde önemli kayıplar yaşanabileceğini ifade etti.

Kuraklık başta olmak üzere, 2025 hasadında yüzde 25-30 kayıp yaşandığını, geçen yıl 21 milyon ton civarında hasat yapılmışken bu sene 15 milyon ton civarında bir hasat yapıldığını aktaran Başkan Çakmak, hammadde anlamında sektörde sıkıntı olmadığını, geçen yıldan zaten stokların bulunduğunu söyledi.

Türkiye’nin un ihracatında dünya birincisi olduğunu ve bu yıl da liderliğin devam ettirileceğini belirten Çakmak, yılın ilk altı ayında 428 milyon dolarlık ihracat yapıldığını ancak ihracat pazarlarında kan kaybedildiğini vurguladı.

Suriye Pazarındaki Gelişmeler

Un ihracatında Suriye’deki olumlu gelişmelere de değinen Çakmak, ihracatın ciddi oranlarda arttığını ancak orada da yerli üreticilerin bulunduğunu ve altyapı sorunları çözüldüğünde rekabetin daha da artacağını belirtti. Suriye pazarında buğday fiyatına neredeyse un satıldığını ve bu durumun sürdürülebilir olmadığını da sözlerine ekledi.

Gelecek Projeksiyonları ve Sektör Toplantısı

Başkan Çakmak, buğday hasadının bitmesiyle un sektöründeki son gelişmeleri, sorunları ve çözüm önerilerini detaylı değerlendirmek üzere 2-5 Ekim tarihlerinde TUSAF’ın önderliğinde Gaziantep’te önemli bir organizasyona hazırlandıklarını açıkladı. “Hasat Sonrası Gelecek Projeksiyonları” ana temasıyla gerçekleştirilecek Genişletilmiş Sektör Toplantısı’na yurt içi ve yurt dışında 600’ün üzerinde akademisyen, kamu yetkilileri ve un sektörünün tüm paydaşlarının katılımıyla düzenlenecek organizasyonun ses getirmesi bekleniyor.

Sonuç olarak, Türk un sektörü zorlu bir dönemden geçiyor. İhracat pazarlarındaki sorunlar, atıl kapasite artışı ve hammadde maliyetlerindeki yükselişler sektörün geleceği hakkında endişeler yaratıyor. Ancak TUSAF ve sektör paydaşları, sorunlara çözüm bulmak ve ihracatı yeniden canlandırmak için yoğun çaba gösteriyor.