Esnaf Vergi Düzenlemesi: Basit Usul Kısıtlandı, Vergi Yükü Artıyor mu?

Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe giren yeni düzenleme, esnafın vergilendirilmesinde önemli değişiklikler getiriyor. Gerçek usulde vergilendirmeye tabi olacak esnafın kapsamı genişletilirken, basit usule tabi olup gelir vergisi istisnasından yararlanacak esnaf sayısı daraltıldı. Bu durum, hem esnafın vergi yükünü hem de Maliye’nin vergi gelirlerini etkileyecek gibi görünüyor.

Basit Usulde Vergilendirmede Kapsam Daralması

Daha önce 17 büyükşehirde basit usulde vergilendirmeye tabi olan esnaf için muafiyet, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere kaldırılıyor. Bu değişiklik, Türkiye’deki 30 büyükşehirde nüfusu 30 binin üzerindeki ilçelerde faaliyet gösteren esnafın önemli bir kısmının gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınması anlamına geliyor.

Ayrıca, yeni düzenleme ile şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunan taksi ve dolmuş esnafı da gerçek usulde vergilendirme kapsamına dahil edildi. Bu durum, özellikle bu sektörlerde faaliyet gösteren küçük esnaf için önemli bir değişiklik olarak değerlendiriliyor.

Basit Usulün Geçmişi ve Mevcut Durumu

Yeni Ekonomi Danışmanlık A.Ş Kurucu Ortağı Nazmi Karyağdı, basit usulde vergilendirmenin 1999 yılında götürü usul yerine getirildiğini ve geçici olarak düzenlendiğini belirtiyor. Ancak, aradan geçen 26 yılda bu yöntemin daha kalıcı bir vergilendirme şekline dönüştüğünü ifade ediyor.

2021 yılında yapılan düzenlemeyle basit usule tabi mükelleflerin ticari kazançlarının gelir vergisinden müstesna tutulduğunu dile getiren Karyağdı, bu mükelleflerin defter tutma yükümlülükleri olmadığını, ancak düzenledikleri fişleri 5 yıl boyunca saklama zorunlulukları olduğunu vurguluyor. Ayrıca, gelir ve KDV beyannamesi vermeyen basit usuldeki mükelleflerin geçici vergi beyannamesi de vermediklerini hatırlatıyor.

Gerçek Usule Geçişin Etkileri

Karyağdı’nın verdiği bilgilere göre, daha önce 30 büyükşehirden sadece 13’ünde uygulanan gerçek usul, yeni düzenlemeyle kalan 17 ilde de uygulanmaya başlanacak. Daha önce uygulanan iller Ankara, İstanbul, İzmir, Adana, Antalya, Bursa, Eskişehir Gaziantep, İçel, Kayseri, Kocaeli, Konya ve Samsun iken, yeni eklenen iller Diyarbakır, Erzurum, Sakarya, Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Ordu, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa ve Van oldu.

Karyağdı, bu düzenlemenin vergi tabanının genişletilmesi ve vergi adaleti açısından önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Ancak, bunun belge düzeni açısından işletmelere ek yük getireceğini ve Maliye’nin ise ek bir denetim ve inceleme yüküne tabi olacağını aktarıyor. “Ancak işletmelerin küçük ölçekli işletmeler olması nedeniyle, belirli faaliyet alanları haricinde, değişikliğin çok fazla bir gelire karşılık geleceği kanaatinde değilim” diyerek düzenlemenin potansiyel gelir etkisine de değiniyor.

Uzman Görüşleri ve Değerlendirmeler

Güncel Grup Yönetim Kurulu Başkanı Yılmaz Sezer, Türkiye’de esnafın önemli bir bölümünün basit usulde vergilendirilme kapsamından çıkarılarak gerçek usulde vergilendirmeye tabi hale getirildiğini belirtiyor. Bu durumun başta taksi ve dolmuş işletmecileri olmak üzere birçok küçük esnaf ve sanatkarı etkileyeceğini vurguluyor.

Sezer, bu kararın geniş halk kitlelerini vergilendirmek anlamına geldiğini ve bütçenin gelire ihtiyacı olduğunun ciddi bir göstergesi olduğunu ifade ediyor. Ayrıca, bütçe açıklarının yeni vergilerle kapatılmaya çalışıldığını ve damga vergisi tutarlarının yıl ortasında %50 artırıldığını hatırlatıyor. Yat ve teknelerde ÖTV vergisinin %8 olarak değiştirilmesi de bu kapsamda değerlendiriliyor.

TEPAV Ekonomik ve Yapısal Politikalar Merkezi Direktörü Dr. Burcu Aydın, basit usulden gerçek usule geçiş konusunun uzun yıllardır Maliye Bakanlığı’nın gündeminde olduğunu belirtiyor. Aydın’a göre, buradaki temel amaç vergi tabanını genişletmek. Esnafların basit usulde vergilendirilmesi hem düşük vergi alınmasına hem de KDV tabanının aşındırılmasına sebep oluyordu.

Gerçek usulle geçiş ile birlikte esnafların defter tutma ve fiş/fatura kesme gibi zorunluluklarla karşılaşacaklarını belirten Aydın, bu durumun birçok küçük esnaf için muhasebeci ile çalışma ve maliyetleri artırma gibi ek külfetler getirebileceğini ifade ediyor. Ancak, özellikle ciro hacmi büyük ancak kayıt dışı kalan firmaların kapsanması adına önemli bir adım olacağını vurguluyor. Özetle, basit usulden gerçek usulle geçiş mükellefler adına vergi yükü ve mali sorumluluk artışı; maliye açısından ise kayıt dışılığın azaltılması ve gelir artışı anlamına geliyor.

Kimler Gerçek Usulde Vergilendirmeye Tabi Olacak?

Gerçek usulde vergilendirmeye tabi olacak kesimler şunlardır:

• Her türlü emtia imalatıyla uğraşanlar
• Her türlü emtia alım satımıyla uğraşanlar (pazarcılar hariç)
• İnşaat ile ilgili işlerle uğraşanlar
• Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarımıyla uğraşanlar
• Lokanta ve benzeri hizmet işletmeleri
• Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler
• Şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunanlar

Esnaf İşyeri İstatistikleri

Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu (TESK) Ağustos ayı açılan kapanan esnaf işyeri istatistiklerine göre, esnaf işyeri sayısında geçmiş yıllarda yaşanan durağanlığın yerini hareketliliğe bıraktığını gösteriyor. 2025 yılının ilk sekiz ayında açılan esnaf işyeri sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %22.07 artarak 209 bin 391’e yükselirken, kapanan esnaf işyeri sayısı ise %2.64 oranında artarak 74 bin 302’ye çıktı.

Ocak’ta 29 bin 184 işyeri kurulurken, 12 bin 554 işyeri kapandı. Şubat’ta açılan işyeri sayısı 25 bin 338’e yükselirken, kapanan işyeri sayısı yüzde 9.82 azalarak 10 bin 217’ye indi. Nisan ayında açılan işyeri sayısında yüzde 79.64 gibi yüksek oranlı artış yaşanırken, kapanan işyeri sayısı da ortalamaların oldukça üzerinde yüzde 39.59 oranında gerçekleşti. Haziran’da da kurulan işyeri sayısı yüzde 41.77 artarak 22 bin 286’ya çıkarken, kapanan esnaf işyeri sayısı yüzde 23’lük artışla 7 bin 434’e yükseldi. Geride bıraktığımız Ağustos ayında açılan işyeri sayısı yüzde 11.20 artarak 25 bin 293’e çıkarken, kapanan işyeri sayısı neredeyse yerinde sayısı ve yüzde 0.36’lık artışla 8 bin 419 oldu.

Sonuç

Yeni vergi düzenlemesi, esnafın vergilendirilmesinde önemli bir dönüm noktası olabilir. Gerçek usule geçiş, vergi tabanını genişletme ve kayıt dışılığı azaltma potansiyeli taşırken, esnaf için ek mali yükümlülükler de getirebilir. Bu düzenlemenin etkileri, önümüzdeki dönemde yakından takip edilecek.