Sıkı Para Politikası: Mevduat Vadeleri Kısaldı, Faiz Oranları Etkilendi

Türkiye’de Haziran 2023’ten itibaren uygulanan sıkı para politikası ve makroihtiyati önlemler, bankacılık sektöründe hem kredi hem de mevduat vadelerini kısalttı. Ancak bu durum, mevduatlarda kısa vadeye olan yoğunlaşmayı daha belirgin hale getirdi. Özellikle son iki yılda, 1 aya kadar vadeli TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı dikkat çekici bir artış göstererek %13,87’den %21,28’e yükseldi. Bu gelişmeler, bankacılık sektöründe politika faizi üzerinde 32 gün vadeli TL mevduat faiz oranlarının oluşmasına neden oldu.

Mevduat Vadesinde Kısa Döneme Yöneliş

Uzmanlar, mevcut kısıtlamalar nedeniyle kredi veremeyen bankaların, özellikle uzun vadeli mevduata sıcak bakmadığını belirtiyor. Ayrıca, mevduatta yakalanması gereken hedeflerin en kısa vadede çözülebildiğine de dikkat çekiyorlar. Bu durum, bankaların kısa vadeli mevduatlara odaklanmasının temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Faiz İndiriminin Etkileri Sınırlı Kaldı

Merkez Bankası’nın Ekim ayında gerçekleştirdiği 1 puanlık politika faiz indirimi, mevduat faizlerinde bir hareketlilik yaratsa da, ihtiyaç kredisi faizleri üzerinde herhangi bir etkisi olmadı. Temmuz, Eylül ve Ekim aylarında yapılan indirimlerle %46 olan politika faizi %39,5’e kadar geriledi. Ancak, kredi ve TL mevduatlara uygulanan makroihtiyati önlemlerde herhangi bir değişiklik yapılmaması, hem TL mevduat hem de kredi faiz oranlarının yüksek kalmasına neden oldu. 24 Ekim’deki 100 baz puanlık indirim de beklenen etkiyi yaratmadı.

Kısa Vadede Politika Faizinden Yüksek Oranlar

Ekonomi tarafından yapılan araştırmaya göre, bankaların internet sitelerinde yer alan standart mevduat ve ihtiyaç kredi faiz oranlarında son bir ayda önemli değişimler yaşandı. 100 bin liraya kadar olan mevduatlara uygulanan faiz oranlarında en dikkat çekici değişim, 32 güne kadar olan kısa vadede görüldü. 46 ve 92 gün vadelerde ise birçok banka, %39,5 olan politika faizinin altında oranlar teklif ediyor. Kısa vadede politika faizinin üzerinde mevduat faiz oranları devam ederken, her ayın son haftasında hesaplanan %60 gerçek kişi TL mevduat payı nedeniyle bu ayın sonunda da daha yüksek mevduat faiz oranları görülebilir.

BDDK Verileri: Kısa Vadeli Mevduatta Keskin Yükseliş

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) aylık verileri, mevduatın en kısa vadeye yığıldığını doğruluyor. Eylül sonu itibarıyla toplam TL mevduatın %21,3’ü 1 aya kadar vadeli mevduatta tutuluyor. Geçen yıl aynı dönemde bu oran %15,3 iken, 2023 Eylül’ünde sadece %13,9 seviyesindeydi. Bu, bir yılda 6 puana yakın, iki yılda ise 7,4 puana yakın bir artış anlamına geliyor. Benzer şekilde, 1-3 ay arası vadeli mevduatın toplam TL mevduat içindeki payı da yükseldi. Eylül 2025 sonu itibarıyla bu oran %48,5’e ulaşırken, geçen yıl aynı ayda %35,95 ve 2023 Eylül’ünde ise %31 seviyesindeydi. Bu da bir yılda 12,55 puan, iki yılda ise 17,5 puanlık bir artışı ifade ediyor.

Kısa vadeli mevduatların payı artarken, 3 aydan yüksek vadeli mevduatların payı aynı dönemde sert bir düşüş gösterdi. 3-6 aya kadar vadeli mevduatın payı Eylül 2025’te %9,75’e inerken, bu oran geçen yıl %20,7, 2023 Eylül’ünde ise %29 seviyesindeydi. Bir yılda 11 puan, iki yılda ise 19 puanlık bir düşüş yaşandı. Zaten düşük olan 6 aydan uzun vadeli mevduatların payı da azaldı ve 6-1 yıla kadar vadeli mevduatın payı %2,24’e, 1 yıldan uzun vadeli mevduatın payı da %0,96’ya geriledi.

İhtiyaç Kredilerinde Vade Kısalığı Devam Ediyor

Merkez Bankası’nın yayınladığı Finansal İstikrar Raporu da mevduat ve kredi vadelerindeki değişime dikkat çekiyor. Rapora göre, sabit faizli TL taksitli ticari kredilerin ortalama vadesi 700 günün üzerinde seyretse de, tarihi ortalama olan 800 günün altında kalmaya devam etti. Bireysel kredilerde ise ortalama vadelerin genel olarak gerilemeye devam ettiği belirtilirken, ihtiyaç kredilerinin ortalama vadesinin 11,5 ay ile uzun dönem ortalaması olan 38 ayın oldukça altında olduğu vurgulandı. Raporda, sıkı finansal koşulların yanı sıra bireysel kredilerde ortalama vadenin kısalmasının, borç/gelir uyumsuzluğu yaşayan bireylerin kredi riskinde artışa neden olduğuna dikkat çekildi.

Merkez Bankası’nın faiz patikasına yönelik beklentilerle bankacılık sektörünün uzun vadeli mevduatta hızlı faiz indirimine gitmesi, mevduatın kısa vadede yoğunlaşması sonucunu doğurdu. Bu sürecin devam etmesini bekleyen bankalar, risk almadan kısa vadede yüksek faizle mevduat hedeflerini tutturarak makroihtiyati önlemlerde değişim olana kadar bu politikayı sürdürecek gibi görünüyor.

Politika Faizindeki İndirimlerin Mevduat Faizlerine Etkisi

Ekonomi’nin yaptığı araştırmaya göre, 14 Ekim’de 32 güne kadar vadede en yüksek faiz oranı %44’ü buluyordu. Ancak bir ay ve 100 baz puanlık indirimin ardından, bankaların standart TL mevduatta 32 gün vadede mevduat faiz oranı en yüksek %42 seviyesinde bulunuyor. Yeni müşterilere sunulan ‘hoş geldin faiz’ oranları ise %46,5’e kadar çıkıyor. Bir ay önce bu oranlar %49’un üzerindeydi. Dolayısıyla, bankalarda ortalama 1-1,5 puan arasında 32 güne kadar vadede TL mevduat faiz oranlarında son bir ayda düşüş yaşandı.

Yılın son Merkez Bankası Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı öncesinde, 32 gün vadede politika faizinden daha yüksek faiz oranları sunulabiliyor. Ancak hem Aralık toplantısı beklentileri hem de 2026 için politika faiz indirimlerinin devam edecek olması, mevduat faiz oranlarında da fiyatlandı. 46 gün vadede en yüksek faiz oranı %40,25 ile politika faizinin üzerinde olsa da, bir ay öncesine göre 1,5 puanlık bir düşüş yaşandığı görülüyor. Birçok bankada ise 46 gün vadede %39,5 olan politika faizinin altında mevduat faizi oranları bulunuyor. Bazı bankalarda bu oran %26,25’e kadar gerilese de, ortalama %34 seviyesinde 46 güne kadar vadede mevduat faiz oranı olduğu görülüyor.

92 gün ise bankacılık sektörünün en düşük mevduat faiz oranlarını verdiği vade olarak öne çıkıyor. Merkez Bankası’ndan indirim beklentileri olduğu için bu durum normal karşılanıyor. 11 Aralık’taki Para Politikası Kurulu toplantısı sonrası, yeni yılın ilk PPK’sı 22 Ocak’ta yapılacak. 92 gün vadede iki PPK toplantısı ve iki olası faiz indirimi yaşanmasını göz önünde tutan bankacılık sektörü, riske girmek istemiyor ve 92 gün vadede mevduat faiz oranlarını çoğunlukla %39,5’in altında, hatta %30’a yakın belirliyor. Bu vadede en yüksek faiz %40 seviyesinde. Son bir ayda 92 gün vadede 100 bin liraya kadar mevduatta faiz oranlarındaki gerileme de ortalama 1 puan seviyesinde gerçekleşti.

İhtiyaç Kredilerinde Faizlerde Büyük Değişim Yok

Merkez Bankası indirimleriyle mevduat faiz oranları aşağı yönlü hareketlense de, bireysel ihtiyaç kredi faizlerinde önemli bir değişiklik gözlemlenmedi. Ekonomi’nin takip ettiği bir yerli özel bankada %5,79 seviyesindeki ihtiyaç kredi faizinde 14 Ekim’den bu yana herhangi bir değişim yaşanmadı. Ancak 14 Ekim’de %3,99 ile %7,49 arasında değişen ihtiyaç kredisi faiz oranları, 18 Kasım’da %2,89-%5,79 arasında belirlendi. Her ne kadar en yüksek faizi uygulayan bankanın faiz oranı gerilese de, yüksek seviyesini korumaya devam etti.