Mahfi Eğilmez’den Enflasyon Hedefleri Analizi: Neden Tutmuyor?
Ünlü iktisatçı Mahfi Eğilmez, son yazısında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) uzun yıllardır uyguladığı enflasyon hedeflemesi yöntemini ve bu hedeflerin neden tutmadığını detaylı bir şekilde analiz etti. “Tutmayan Enflasyon Hedefleri” başlıklı yazıda, Eğilmez, para ve maliye politikalarının son yıllardaki seyrine odaklanarak, **TCMB’nin yıllardır yüzde 5 olarak belirlediği enflasyon hedefinin** neden başarıya ulaşamadığını dört ana maddeyle açıkladı.
Enflasyon Hedeflemesinde Yaşanan Başarısızlık
Eğilmez’in analizine göre, TCMB’nin enflasyon hedeflemesi yaklaşımı, 2009, 2010 ve 2012 yılları haricinde, hedeflenen seviyelere ulaşmakta sürekli başarısız oldu. Üstelik, Orta Vadeli Programlar (OVP) ile belirlenen yıllık enflasyon tahminleri de, enflasyon hedeflerine kıyasla daha gerçekçi olmasına rağmen, gerçekleşen enflasyondan önemli ölçüde uzak kaldı. Bu durum, Türkiye ekonomisinin enflasyonla mücadelede karşılaştığı zorlukları gözler önüne seriyor.
Yazısında yer alan bir tablo ve grafik, enflasyon hedefinden ve OVP tahminlerinden sapmaların yüksekliğini ve TCMB politika faizinin hedeflere ulaşma konusunda ne kadar yetersiz kaldığını somut bir şekilde ortaya koyuyor. Özellikle **2021 Eylül ile 2023 Haziran ayları arasındaki dönem**, Eğilmez tarafından sapmaların “anormalleştiği” bir dönem olarak vurgulanıyor. Bu dönemde TCMB’nin yükselen enflasyonu düşürmek amacıyla faizleri düşürmeye başlaması, Eğilmez tarafından “büyük bir yanlış” olarak nitelendiriliyor.
Hedefler mi Yanlış, Politikalar mı?
Eğilmez, analizinde kritik bir soru soruyor: “Hedef ve tahminler mi yanlış yoksa TCMB’nin uyguladığı para politikası mı yanlış? Yoksa her ikisi de mi yanlış?” Eğer hedef ve tahminler doğruysa, TCMB’nin bu hedef ve tahminlere uygun para politikası izlemediği sonucuna varılabilir. Eğer hedef ve tahminler yanlışsa, yanlışta neden ısrar edildiği sorgulanması gereken bir durum. Ayrıca, maliye politikasının para politikasına yeterince destek olup olmadığı da önemli bir soru işareti olarak ortaya çıkıyor.
Eğilmez, **2023 yılında bütçe açığının GSYH’nin yüzde 5,1’ine ve 2024 yılında da yüzde 4,7’sine ulaşacağını** belirterek, bu dönemde maliye politikasının para politikasına yeterli desteği vermediğini ifade ediyor. 2023’teki bütçe açığında depremin etkili olduğu kabul edilebilirken, aynı durumun 2024 için geçerli olmadığını belirtiyor. 2024’te bütçe açığının büyüyeceği öngörüsüne rağmen enflasyon hedefi ve tahmininin daha gerçekçi yapılabileceği vurgulanıyor. Buna karşılık, 2025 yılında bütçe açığının GSYH’nin yüzde 3’ünün altında kalacağı tahmin edildiğine göre bu yıl maliye politikasının para politikasına destek olacağı öngörülüyor.
Enflasyon Hedeflerinin Tutmama Nedenleri
TCMB’nin, döviz kurundaki artışa ve petrol fiyatlarındaki düşüşe rağmen hedefleri tutturamamasının ardında yatan nedenleri dört ana başlık altında sıralıyor:
- Halkın açıklanan enflasyon oranlarına olan inancı zayıf. Bu durum, belirlenen faiz oranlarının reel kazanç getireceğine dair şüpheler yaratıyor.
- Enflasyon oranlarına olan inançsızlık, geleceğe yönelik enflasyon beklentilerinin kırılmasını engelliyor.
- TCMB, para arzını yeterince sıkı kontrol edemiyor.
- Kamu kesimindeki israf, halkın enflasyonun düşeceğine olan inancını zedeliyor ve bu durum talep davranışlarını olumsuz etkiliyor.
Sonuç: Gerçekçi Hedefler ve Doğru Politikalar
Mahfi Eğilmez, 20 yıllık uygulama sonucunda çıkarılması gereken dersin, “önce hedefi gerçekçi belirlemek, sonra da o hedefe ulaşmak için doğru politikaları uygulamak” olduğunu vurguluyor. Bu yaklaşım, Türkiye’nin enflasyonla mücadelede başarıya ulaşabilmesi için kritik öneme sahip. Gerçekçi hedefler ve uyumlu para ve maliye politikalarıyla enflasyon sorununa kalıcı çözümler bulunabileceği belirtiliyor.
