TCMB Altın Alımlarını Durdurdu: Cari Açık ve Piyasa Etkileri Neler Olacak?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) yurt içindeki madenlerde üretilen altın alımlarını durdurma kararı, piyasalarda ve sektörde yankı uyandırdı. Bu kararın potansiyel etkileri, hem cari açık üzerinde hem de altın üreticileri açısından çeşitli soru işaretlerini beraberinde getirdi. TCMB eski başkanlarından Durmuş Yılmaz, bu önemli hamleyi değerlendirerek, kararın olası nedenlerini ve sonuçlarını ekonomim.com’a açıkladı.

TCMB’nin Altın Alımlarını Durdurma Kararının Olası Nedenleri

2006-2011 yılları arasında TCMB Başkanlığı görevini yürüten Durmuş Yılmaz, Merkez Bankası’nın yurt içindeki madenlerden altın alımında TL karşılığı piyasa fiyatından ilk alıcı konumunda olmasının “olumlu” bir uygulama olduğunu vurguladı. Alımların durdurulmasının arkasında yatan nedenlere dair spekülasyonları değerlendiren Yılmaz, bu kararın 2023 yılında getirilen “işlenmemiş altın ithalatına kota” uygulamasıyla bağlantılı olabileceğini belirtti. Kota uygulaması, piyasada fiyat farklarının oluşmasına ve kayıt dışı yöntemlere başvurulmasına neden olmuş olabilir. Yılmaz, TCMB’den resmi bir açıklama yapılmadan kesin nedenlerin bilinemeyeceğini ifade ederken, fiyat farklarının azalıp azalmayacağının yakından izlenmesi gerektiğini söyledi.

Cari Açık Üzerindeki Potansiyel Etkiler

Durmuş Yılmaz, altın alımlarının ya da alımların durdurulmasının cari açığa etkisinin hem negatif hem de pozitif olabileceğine dikkat çekti. Bu durumun, altın üreticileri açısından detaylı bir şekilde incelenmesi gerektiğini savunan Yılmaz, sektörün yerli ve yabancı firmalar olarak ikiye ayrıldığına vurgu yaptı. Türkiye’de yaklaşık **40 ton** altın üretimi yapıldığı belirtilirken, bu üretimin ne kadarının yerli, ne kadarının yabancı firmalar tarafından gerçekleştirildiği büyük önem taşıyor.

Yerli firmaların ürettiği altın miktarının cari açık üzerinde olumlu bir etkisi olacağı açık. Ancak yabancı firmaların ürettiği altın söz konusu olduğunda, durum daha karmaşık bir hal alıyor. Yılmaz, bu noktada istihdam, işçi maliyetleri, üretim giderleri, devlete ödenen vergi ve harçlar gibi faktörlerin dikkate alınması gerektiğini belirtti. Önemli olan, yabancı firmaların ürettiği altındaki “net etkiye” bakmak; yani ürettiklerinden kazandıkları miktarın ne kadarının yurt içinde kaldığını tespit etmek.

Altın Madenlerinin Ekonomiye Katkısı

Altın madenlerinin ve üretiminin istihdam açısından ekonomiye önemli bir katkısı olduğu yadsınamaz bir gerçek. Yılmaz, kendi memleketi olan Uşak’taki altın madenini örnek göstererek, yaklaşık **1500** işçinin çalıştığı bu madenin bölge ekonomisine önemli bir katkı sağladığını ifade etti. Ancak, maliyetler hesaplandığında üretilen yaklaşık **450 kilogram** altının sadece istihdam maliyetini karşılayabildiği gerçeği de göz ardı edilmemeli.

Döviz Talebi ve Şeffaflık Sorunu

TCMB’nin altın alımları için piyasaya sürdüğü TL, bir likidite yaratıyor. Bu likidite sterilizasyonla geri çekilse de, bu durumun bir maliyeti var. Ödemeler dengesi açısından bakıldığında, altın şirketleri kazançlarının önemli bir kısmını ana merkezlerine kâr olarak transfer etmek için döviz talebi yaratıyor. Durmuş Yılmaz, şeffaf bir bilgilendirme sisteminin eksikliğinden yakınarak, yaptığı yaklaşık hesaplamalara göre, **100 birim** kazancın sadece **5 biriminin** yurt içinde istihdam, vergi, harç ve üretim maliyetleri gibi harcamalara yöneldiğini, geri kalan **95 birimin** ise yeniden yurt dışına çıktığını belirtti. Bu verilerin net olmaması, sorumluluğu bilgilendirme yapması gerekenlere yüklüyor.

Yılmaz, bu şirketlerin ilave ve doğrudan yatırımlarının yurt içinde kalmasının, cari açık ve ekonomi için daha olumlu etkiler yaratabileceğini vurguladı.

Piyasa Beklentileri ve Gelecek Projeksiyonları

TCMB’nin altın alımlarını durdurma kararının altın fiyatları üzerindeki etkisi henüz net olarak gözlemlenemese de, piyasa oyuncuları gelişmeleri yakından takip ediyor. Altın Madencileri Derneği’nin kararı “olumlu” olarak değerlendirmesi, sektördeki farklı bakış açılarını ortaya koyuyor. Önümüzdeki dönemde, TCMB’nin bu kararına ilişkin daha detaylı açıklamalar yapması ve piyasanın nasıl tepki vereceği merakla bekleniyor.

Sonuç olarak, TCMB’nin altın alımlarını durdurma kararı, cari açıktan altın fiyatlarına, istihdamdan döviz talebine kadar geniş bir yelpazede çeşitli etkiler yaratma potansiyeline sahip. Bu etkilerin boyutunu ve yönünü belirleyecek olan ise, TCMB’nin alacağı ek önlemler, piyasanın tepkisi ve küresel ekonomik gelişmeler olacak.