İklim Kanunu Sonrası Karbon Piyasasında Yeni Dönem: Turkuaz Kredi Geliyor

Türkiye, İklim Kanunu ile birlikte karbon piyasasında yeni bir döneme giriyor. Bu yeni dönemde dikkat çeken en önemli değişikliklerden biri, I-REC (International Renewable Energy Certificate) gibi yenilenebilir elektrik sertifikalarının KDS (Karbon Dengeleme Sistemi) kapsamına alınmaması. Bu durum, I-REC sahiplerinin bu sertifikalarını karbon kredisine dönüştüremeyeceği anlamına geliyor ve uzun süredir kullanılan I-REC sertifikalarının sistem dışına çıkmasıyla yeni tartışmaları beraberinde getiriyor.

I-REC ve KDS Arasındaki Farklar Netleşiyor

I-REC, elektrik tüketiminin yenilenebilir kaynaklardan geldiğini belgeleyen ve sürdürülebilirlik raporlarında kullanılan bir araçtır. Karbon kredisi niteliği taşımamakla birlikte yasal yükümlülüklerde kullanılamaz. KDS ise çok daha geniş bir kapsamda çalışır ve tüm sera gazı azaltım projelerini kapsar, karbon kredisi üretir ve bu krediler ETS (Emisyon Ticaret Sistemi) ile gönüllü piyasalarda kullanılabilir. Ayrıca KDS, çift sayımı engelleyerek ulusal karbon piyasasında tek yetkili sertifika konumunda bulunuyor.

Bu farklılıkları netleştirmek gerekirse, I-REC elektriğin kaynağını belgelendirirken, KDS karbon azaltımını tescil ediyor. Yeni düzenlemeyle birlikte bu iki sistem artık tamamen ayrı amaçlar için ve farklı yollardan ilerleyecek.

Türkiye’nin Kendi Karbon Kredisi: Turkuaz Kredi

Doğa Temelli Çözümler, Döngüsellik ve Sürdürülebilirlik Uygulamaları Derneği (DOSUDER) Başkanı Oğuz Aksu’nun açıklamalarına göre, yeni sistemle Türkiye artık kendi karbon kredilerini ‘Turkuaz Kredi’ adıyla üretecek. Bu krediler hem gönüllü karbon piyasalarında satılabilecek hem de devreye girecek olan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (TR ETS) içinde kullanılabilecek. Bu gelişme, Türkiye’nin iklim hedeflerine ulaşmasında ve karbon piyasasında daha aktif bir rol oynamasında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

I-REC’in Rolü ve Önemi Devam Ediyor

Oğuz Aksu, I-REC’in, tüketilen elektriğin rüzgâr, güneş, hidroelektrik gibi yenilenebilir kaynaklardan geldiğini kanıtlayan, uluslararası geçerliliğe sahip bir sertifika olduğunu vurguluyor. Her 1 MWh yenilenebilir enerji üretimi için düzenlenen bu belge, şirketlere “bu kadar elektrik için yenilenebilir kaynakları destekledim” deme hakkı veriyor. Ancak bu, fiziksel bir elektrik aktarımı değil, muhasebe temelli bir çevresel taahhüt. Örneğin, İstanbul’daki bir fabrikanın Adana’daki bir GES’ten I-REC alması, o santralin elektriğini doğrudan kullanması anlamına gelmiyor. Sadece çevresel katkısını sahiplenmiş oluyor. I-REC, yalnızca elektrik tüketimi (Kapsam 2 emisyonları) ile sınırlı olup, ESG, CDP, GRI gibi raporlamalarda ‘yeşil enerji’ göstergesi sunar, uluslararası tedarik zincirlerinde uyum avantajı sağlar ve çevre dostu enerji kullanımını belgelendirir. Ancak, karbon kredisi üretmez, ETS yükümlülüklerinde geçerli değildir ve elektrik dışındaki sera gazı kaynaklarını kapsamaz.

Turkuaz Kredi: 1 Ton Karbondioksit Eşdeğeri Azaltım

Yeni yönetmelikle devreye alınacak Turkuaz Kredi, 1 ton karbondioksit eşdeğeri sera gazı azaltımını temsil ediyor. Bu krediler, TR ETS’de yasal yükümlülükleri karşılamak için ve gönüllü karbon piyasalarında ticaret için kullanılabilecek. Amaç, Türkiye’nin iklim taahhütlerini şeffaf, doğrulanabilir ve çifte sayımdan uzak bir biçimde yürütmek. I-REC ve YEK-G gibi enerji sertifikaları, Turkuaz Kredi üretemez. Bunun sebebi, çifte sayımın önlenmesi. Yani bir proje hem I-REC hem de karbon kredisi üretemeyecek. Artık bir proje ya enerji sertifikası ya da karbon kredisi çıkarmak zorunda. Bu ayrım, iklim finansmanında güvenilirliği artıran stratejik bir adım olarak değerlendiriliyor.

I-REC ve Karbon Kredisi Arasındaki Temel Farklar

Oğuz Aksu, I-REC ve Karbon Kredisi arasındaki temel farkları şu şekilde özetliyor:

• I-REC, dolaylı emisyon azaltımını (Kapsam 2) temsil eder. Elektrik tüketimini yenilenebilir kaynaklarla eşleştirir.
• Karbon Kredisi, doğrudan sera gazı azaltım/giderim projelerinden (Kapsam 1) üretilir ve ETS’de geçerli bir yükümlülük aracıdır.

Bu nedenle, zorunlu karbon piyasaları (ör. EU ETS) doğrudan emisyonlara odaklandığı için I-REC burada kullanılmaz. Ancak gönüllü raporlama, sürdürülebilirlik taahhütleri ve RE100 gibi inisiyatiflerde I-REC hâlâ önemli bir araç olarak kalmaya devam ediyor.

Gönüllü Piyasalar Tamamen Kapanmıyor

Yeni sistemin, Türkiye’nin kendi karbon kredilerini üretmesini sağlamasına rağmen, uluslararası gönüllü piyasalara kapıyı tamamen kapatmadığı belirtiliyor. Gold Standard ve Verra gibi platformlarla çalışan projeler yoluna devam edebilecek. Ancak TR KDS’ye girmek isteyen projeler için bir şart var: Daha önce I-REC, YEK-G veya başka bir kredi üretmemiş olmaları gerekiyor. I-REC, Turkuaz Kredi üretmek için kullanılamayacak. Ama bu, işlevini kaybettiği anlamına gelmiyor.

Aksu, şirketlerin I-REC satın almaya devam etme amaçlarını şu şekilde sıralıyor:

• CDP, RE100 ve ISO 50001 raporlamaları,
• Yeşil imajlarını güçlendirmek,
• Uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmek.

Sonuç: Karbon Muhasebesinde Yeni Bir Sayfa

I-REC ve Turkuaz Kredi artık farklı kulvarlarda ilerliyor. Biri elektrik kaynaklı dolaylı emisyonları hedef alırken, diğeri doğrudan sera gazı azaltım projelerini temsil ediyor. Bu ayrım, Türkiye’nin karbon muhasebesini uluslararası standartlarla uyumlu hale getiren önemli bir adım olarak öne çıkıyor.