Irak İthalatı Azaltınca Küresel Un Ticareti Daraldı, Türkiye İhracatı Düştü
Küresel buğday unu ticareti, 2024-25 döneminde önemli bir düşüş yaşayarak dünya ticaretini etkileyecek sonuçlar doğurdu. Uluslararası Hububat Konseyi (IGC) verileri, bu düşüşün temel nedenlerini ve gelecekteki olası toparlanma senaryolarını ortaya koyuyor. Buğday unu ticareti, bir önceki yıla kıyasla yüzde 9’luk bir gerilemeyle 15,5 milyon ton seviyesine inecek. Geçen sezon 16,9 milyon ton ile son altı yılın zirvesine ulaşan ticaret hacmi, bu düşüşle birlikte üç yılın en düşük seviyesine gerilemiş olacak.
Küresel Un Ticaretindeki Daralmanın Nedenleri
IGC, haziran sonunda tamamlanan sezonun önceki tahminlere göre hafif yukarı yönlü revize edildiğini belirtiyor. Bu artışın, özellikle Sahra Altı Afrika, Kuzey ve Orta Amerika’daki yükselişlerden kaynaklandığı ifade ediliyor. Ancak, Uzak Doğu Asya ülkelerinin ithalatındaki düşüş, özellikle Sri Lanka’ya yapılan teslimatın beklentilerin altında kalması, genel ticaret hacmini sınırladı.
Küresel un ticaretindeki daralmanın en büyük nedeni, Irak’ın ithalatındaki sert düşüş oldu. IGC, Irak’ın 2024-25 döneminde 1,2 milyon ton un ithalatı yapacağını öngörüyor. Bu rakam, son 14 yılın en düşük seviyesini temsil ediyor. Geçen sezon ithalat miktarı 2,1 milyon tondu. Bu düşüşte, Irak’ın bu yıl elde ettiği rekor buğday hasadı kritik bir rol oynadı. Ülke hükümeti, iç tüketimi karşılayan güçlü üretim sayesinde 2 milyon tona kadar buğday ihracatına izin verdi. Ayrıca yerli üretimi teşvik etmek için ithal una yönelik kademeli gümrük vergisi artışları devreye sokuldu.
IGC raporunda, “İthalat, yerel un üretimini artırma ve dışa bağımlılığı azaltma politikalarıyla sınırlı kaldı. Ayrıca, Irak’ın geleneksel tedarikçisi olan Türkiye’den yapılan sevkiyatların azalması da yavaşlamaya katkı yaptı” ifadelerine yer verildi.
Türkiye’nin Un İhracatındaki Düşüş
Küresel un ihracatında uzun yıllardır birinci sırada yer alan Türkiye, 2024-25 döneminde ciddi bir düşüş yaşadı. IGC verilerine göre, Türkiye’nin un ihracatı geçen yılki zirveden yaklaşık yüzde 40 gerileyerek 3,6 milyon tona indi ve son 10 yılın en düşük seviyesine geriledi. Bu düşüşün temel nedeni, Karadeniz’den uygun fiyatlı buğday tedarikini sınırlayan ithalat kısıtlamaları oldu. Türkiye’nin ihracatındaki bu azalma, Irak gibi geleneksel pazarlarında da önemli daralmaya yol açtı.
Gelecek Sezon Beklentileri ve Projeksiyonlar
IGC, gelecek sezonda Türkiye’nin un ihracatının yeniden toparlanacağını öngörüyor. 2025-26 döneminde 5,3 milyon tonluk ihracat yapılabileceği, bunun da mevcut sezona göre 1,7 milyon tonluk bir artış anlamına geleceği belirtiliyor. Bu artışın en önemli nedeni ise buğday ithalatındaki kısıtlamaların kaldırılması olacak.
IGC, 2025-26 sezonunda küresel un ticaretinde güçlü bir toparlanma bekliyor. Projeksiyonlara göre, dünya ticaret hacmi 17,3 milyon ton seviyesine çıkarak son 9 yılın zirvesine ulaşacak. Bu artışta özellikle Yakın Doğu Asya ve Sahra Altı Afrika bölgelerindeki yüksek ithalat talebi etkili olacak. Irak’ın gelecek sezon ithalatını 500 bin ton artıracağı tahmin ediliyor. Bu yükselişin nedeni, buğday üretiminde olası bir düşüş beklentisi. Türkiye’nin de ihracattaki toparlanmasıyla küresel ticaretteki ivmenin hızlanacağı öngörülüyor.
Bölgesel Gelişmeler ve Mısır’ın Yükselişi
Sahra Altı Afrika ülkelerinin un ithalatı, 2023-24 sezonunda Türkiye’den artan sevkiyatlarla yedi yılın zirvesine çıkmıştı. 2024-25 döneminde bölge ithalatı 3,2 milyon ton ile yüksek seviyesini korudu. Etiyopya ve Somali gibi ülkeler ithalatlarını azaltıp hububat alımına yönelirken, Sudan’ın özellikle Mısır’dan yaptığı un alımlarını artırması, toplam ithalatı güçlü tuttu. Bu gelişmelerle Mısır, un ihracatında güçlü bir çıkış yakalayarak sevkiyatlarını 2 milyon tonla rekor seviyeye çıkardı. Mısır, bu performansla dünya sıralamasında üçüncü sıraya yerleşti. Listenin ikinci sırasında 2,6 milyon tonluk ihracatla Kazakistan bulunuyor.
Kazakistan’ın ABD Pazarına Girişi
Kazakistan, Amerika Birleşik Devletleri’ne ilk buğday unu sevkiyatını gerçekleştirerek tarımsal ihracatında yeni bir dönüm noktası kaydetti. 50 tonluk parti, kısa süre önce New York’a ulaştı ve düzenli bir tedarik kanalının başlangıcını işaret etti. Eurasian Legacy markası altında pazarlanan un, artık Amazon ve Walmart gibi büyük e-ticaret platformlarında satılıyor. Amazon’da 1,36 kg’lık paketleri 14,50 dolar fiyatla sunulan ürün, GDO’suz ve glifosatsız olarak tanıtılıyor. Her pakette “Kazakistan Ürünü” etiketi bulunarak ülkenin çevre dostu ve kaliteli gıda üreticisi imajı vurgulanıyor.
