Online Dış Ticaret Açığı Alarm Veriyor: Yüzde 346 Artışla 71 Milyar TL’ye Ulaştı

Türkiye’nin dijital ekonomisi, yılın ilk yarısında dış ticaret cephesinde endişe verici bir tablo sergiliyor. Alınan tüm önlemlere rağmen online dış ticaretteki dengesizlik son iki yılda ithalat lehine artarak bu yılın ilk yarısında rekor seviyeye ulaştı. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) verilerine göre, 2025 yılının ilk altı ayında yerli kartlarla yurtdışından yapılan online harcamalar, yani e-ithalat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 65 gibi çarpıcı bir artış göstererek 155 milyar 381 milyon TL‘ye yükseldi.

Bu alanda tüm zamanların rekoru kırılırken, aynı dönemde yabancı kartlarla Türkiye’den yapılan online harcamalar, yani e-ihracat ise yalnızca yüzde 7,4 artarak 78 milyar TL’den 83 milyar TL’ye çıktı. Geçen yılın tamamında e-ihracat 158 milyar TL, e-ithalat ise 218 milyar TL olarak gerçekleşmişti.

Yılın ilk yarısında yaşanan bu dengesizlik, online ticaretteki dış ticaret açığını geçen yılki 16 milyar TL seviyesinden bu yılın ilk yarısında 71 milyar TL’ye taşıdı. Bu, yüzde 346 gibi oldukça yüksek bir artış oranına denk geliyor. Başka bir deyişle, online dış ticaretteki açık ilk yarıda 4,4 kat arttı.

İşlem Adetlerinde de Dengeler Bozuldu

Dış ticaret dengesizliği sadece parasal değerlerde değil, işlem adetlerine de yansıdı. Ocak-Haziran döneminde online ithalat işlem adedi yüzde 23,1 artışla 178,5 milyon adede yükseldi. Buna karşılık, yabancı kartlarla Türkiye’den yapılan online alışverişlerin işlem adedi ise yüzde 36 azalarak 19 milyon adetten 14 milyona geriledi. Bu durum, online ihracatın yaklaşık 13 katı kadar online ithalat yapıldığı anlamına geliyor. Elde edilen veriler, Türkiye’de yurt dışından alışverişin hızla arttığını, buna karşın yabancı tüketicilerin Türkiye’den dijital ürün ve hizmet alımında yavaşladığını gösteriyor.

Çin’in E-Ticaret Devrimi ve Devlet Destekleri

Çin merkezli online alışveriş platformları Temu ve Shein’in küresel ticaretteki yükselişi, yalnızca agresif fiyat politikalarına değil, Çin devleti tarafından sağlanan kapsamlı desteklere de dayanıyor. E-ihracat stratejisinin bir parçası olarak bu şirketlere lojistik sübvansiyonları, vergi avantajları, düşük faizli krediler ve hızlı gümrük geçişleri gibi kolaylıklar sunuluyor. Çin’in sınır ötesi e-ticareti teşvik eden “eWTP” (Electronic World Trade Platform) yaklaşımı da bu firmaların önünü açıyor. Özellikle küçük siparişler için sunulan devlet destekli düşük navlun ücretleri ve bazı ülkelere uygulanan vergi muafiyetleri, Temu ve Shein’in ürünlerini yerel fiyatların çok altına satabilmesini mümkün kılıyor. Çin’deki özel ekonomik bölgelerde faaliyet gösteren bu firmalar, üretimden paketlemeye kadar birçok aşamada teşviklerden yararlanıyor. Tüm bu destekler sayesinde Temu ve Shein, sadece birkaç yıl içinde dünya çapında en çok indirilen alışveriş uygulamaları haline geldi. Ucuz fiyatlar, hızlı teslimat ve dijital pazarlama gücüyle birleşen bu devlet destekli model, küresel e-ticaret dengelerini Çin lehine değiştirdi. Hatta Türkiye dahil birçok ülkede yerel online platformları geride bıraktı.

Kısıtlamalar Açığı Kapatmaya Yetmiyor

Türkiye’de e-ithalat lehine gelişen tablo, söz konusu alanda artan kısıtlama kararlarına rağmen devam ediyor. Geçen yıl yurt dışından gümrüksüz online alışveriş sınırı 150 Euro’dan 30 Euro’ya düşürülürken, gümrük vergisi de Avrupa Birliği’nden gelen siparişlerde yüzde 30’a, diğer ülkelerden gelen siparişlerde ise yüzde 60’a çıkarıldı. 1 Mart 2025 itibarıyla, kargo ve sigorta ücretleri de ürün kıymetine dahil edilerek vergilendirmeye başlandı, bu da daha fazla paketin vergi sınırını aşmasına yol açtı.

1 Nisan 2025’te yürürlüğe giren yeni E Ticaret Yönetmeliği ile de, platformlara ürün güvenliği, içerik şeffaflığı ve tüketici bilgilendirme yükümlülükleri getirilirken; Türkiye’de satışı olan yurt dışı merkezli platformlara yerli temsilcilik zorunluluğu getirildi. Böylece Temu, Shein gibi şirketlerin Türkiye’de faaliyet için temsilci ataması gerekliliği ortaya çıktı. Geçtiğimiz günlerde söz konusu zorunluluğa binaen Temu Türkiye’de ofis açacağına yönelik açıklama yaptı.

En Çok Hangi Ürünler İthal Ediliyor?

Peki en fazla hangi alanlarda online ithalat yapılıyor? Yine BKM verilerine göre uçak, otel, hizmet gibi turizm harcamaları dikkate alınmadığında ilk 4 kategori market, elektronik, kırtasiye ve giyim kategorileri olarak öne çıkıyor. Bu yılın ilk yarısında 8,2 milyar TL’lik market, 7,3 milyar TL’lik eğitim ve kırtasiye, 6,3 milyar TL’lik elektronik ürün ve 3,3 milyar TL’lik de giyim ürünü alındı.

Sonuç olarak, Türkiye’nin online dış ticaretinde yaşanan bu açık, yerli e-ticaret platformlarının rekabet gücünü artırmaya yönelik stratejik adımlar atılmasının önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Devlet destekli e-ihracat teşviklerinin artırılması, lojistik maliyetlerinin düşürülmesi ve yerli platformların küresel pazarlarda daha etkin bir şekilde yer alabilmesi için gerekli altyapının oluşturulması, bu olumsuz tablonun tersine çevrilmesinde kritik rol oynayacaktır.