2024 KİT Raporu: Satışlar Arttı, Zarar Devam Etti; İşte Detaylar!

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın merakla beklenen 2024 Kamu İşletmeleri Raporu yayımlandı. Rapor, kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) ve diğer kamu kuruluşlarının 2024 yılındaki performansını ve finansal durumunu detaylı bir şekilde ortaya koyuyor. Bakanlığın portföyünde 2024 yılı sonu itibarıyla 19 KİT, 1 KİT bağlı ortaklığı, 5 kamu bankası ve 8 diğer kuruluş olmak üzere toplam 33 kamu işletmesi bulunuyor.

KİT Sisteminin Genel Performansı

Rapora göre, KİT sistemi 2024 yılında önemli bir büyüme kaydetti. Brüt satışlar 2023’e kıyasla yüzde 42’lik bir artış göstererek 1,79 trilyon liraya ulaştı. Bu artışta en büyük paya sahip olan kuruluşlar EÜAŞ, BOTAŞ, TPAO ve ESK olarak sıralanıyor. Enerji sektöründeki bu güçlü performans, KİT sisteminin genel büyümesine önemli katkı sağladı.

Ancak, brüt satışlardaki bu olumlu tabloya rağmen, KİT sistemi 2024 yılını yaklaşık 83 milyar lira faaliyet karı ile kapatmasına rağmen, vergi ve yasal yükümlülüklerin ardından 56,6 milyar lira dönem net zararı ile tamamladı. Faaliyet karının oluşmasında brüt satışların bir önceki yıla göre yüzde 42 artmasının yanı sıra satış maliyetlerinin yüzde 51,9 yükselmesi ve faaliyet giderlerinin yüzde 103,9 artması etkili oldu. Maliyetlerdeki ve giderlerdeki bu artış, karlılığı olumsuz etkiledi.

Bilanço Değerlendirmesi

KİT sisteminin bilanço yapısı incelendiğinde, toplam aktif büyüklüğünün 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 45,9 artışla 4,28 trilyon liraya yükseldiği görülüyor. Aktif büyüklüğünün gayri safi yurt içi hasılaya (GSYİH) oranı ise yüzde 9,6 olarak hesaplandı. Bu, KİT sisteminin ülke ekonomisindeki önemini ve büyüklüğünü gösteriyor.

Toplam öz kaynak büyüklüğü de 2024’te yüzde 42,5 artışla 2,8 trilyon liraya çıktı. Bazı KİT’lerin nominal sermayelerinde yapılan artışlar sonucunda, KİT sisteminin toplam nominal sermayesi 2023’e göre yüzde 29,7 artış gösterdi ve 1,2 trilyon liraya yükseldi. Bu KİT’lerin ödenmiş sermayelerindeki artış ise KİT sisteminin toplam ödenmiş sermayesini yüzde 37,6 artırarak 847,9 milyar liraya çıkardı. Sermayedeki bu artışlar, KİT’lerin finansal yapısını güçlendirmeye yönelik adımlar olarak değerlendirilebilir.

KİT sisteminin pasif yapısı incelendiğinde, öz kaynakların toplam pasifin yüzde 65,5’ini oluşturduğu ve yabancı kaynakların oranının yüzde 34,5 olduğu dikkati çekiyor. Bu durum, KİT’lerin finansmanında öz kaynakların daha ağırlıklı olduğunu gösteriyor.

İstihdam ve Giderler

KİT’lerdeki istihdam verilerine bakıldığında, 2019 yılında ortalama 100 bin 516 kişi istihdam edilirken, bu sayının 2024’te 98 bin 983 kişiye gerilediği görülüyor. İstihdam sayısındaki bu düşüşe rağmen, portföydeki KİT’lerin toplam istihdam giderleri 2024’te bir önceki yıla göre yüzde 74,3 artışla 108,1 milyar liraya ulaştı. Bu artış, maaş ve ücretlerdeki genel yükselişten kaynaklanıyor olabilir.

Rapora göre, KİT bünyesindeki çalışanların işverene maliyeti 2024’te memur ve sözleşmeli personel için aylık ortalama 76 bin 336 lira ve işçiler için aylık ortalama 104 bin 722 lira oldu. Bu rakamlar, kamu sektöründeki istihdam maliyetlerinin yüksekliğini gösteriyor.

Gelecek Beklentileri

2024 Kamu İşletmeleri Raporu, KİT sisteminin güçlü satış performansı ve aktif büyüklüğündeki artışla dikkat çekmesine rağmen, artan maliyetler ve giderler nedeniyle zarar ettiğini ortaya koyuyor. Bu durum, KİT’lerin verimliliğini artırmaya yönelik yapısal reformların ve maliyet kontrol önlemlerinin alınmasının önemini vurguluyor. Özellikle enerji sektöründeki KİT’lerin performansı, genel tabloyu önemli ölçüde etkiliyor. Bu nedenle, enerji politikalarındaki gelişmeler ve enerji fiyatlarındaki değişimler, KİT sisteminin gelecekteki performansını belirleyecek önemli faktörler arasında yer alıyor.

Önümüzdeki dönemde KİT’lerin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanması ve ülke ekonomisine katkılarının artırılması için daha etkin bir yönetim anlayışının benimsenmesi ve rekabetçi bir ortamda faaliyet göstermelerinin sağlanması gerekiyor.