Ayçiçeği Yağı Fiyatları Rekor Kırıyor: Hasat Etkisi ve Raf Zamları
Türkiye’de ayçiçeği hasadının başlamasına rağmen, ayçiçeği ve ayçiçeği yağı fiyatlarındaki yükseliş tüketicileri endişelendiriyor. Hasat döneminde dahi yaşanan bu artışlar, raflardaki fiyat etiketlerine yansıyarak bütçeleri zorluyor. Son iki haftada ayçiçeği yağı fiyatlarına ortalama 35 lira zam yapıldığı, zincir marketlerde en ucuz 5 litrelik ayçiçek yağının fiyatının 385 liraya yükseldiği gözlemleniyor.
Ayçiçeği Çekirdeği Fiyatlarındaki Dalgalanma
Hasat döneminde Trakya Birlik, 44 randımanlı ayçiçeği çekirdeğinin kilosunu 28 liradan alırken, Konya Şeker ise bir hafta vadeli alım fiyatını 32 lira olarak belirlemiş durumda. Geçtiğimiz hafta Ceylanpınar TİGEM’in açtığı ihale ise 33 liradan sonuçlandı. Bölgelere göre değişen bu fiyatlar dikkat çekerken, piyasada yağlık ayçiçeği çekirdeğinin kilogram fiyatı 32,5 – 33 lira aralığına kadar yükseldi. Bu durum, üreticiden tüketiciye kadar tüm zinciri etkiliyor.
Raf Fiyatlarındaki Artış ve Tüketici Etkisi
Raflarda da son iki haftada yüzde 10,1 zam yaşandı. Zincir marketlerde en ucuz 5 litrelik ayçiçek yağı iki hafta önce 349,5 lira iken bugün 385 liraya çıktı. En yüksek 5 litrelik ayçiçek yağı fiyatı ise 460 lira seviyesinde bulunuyor. Yılbaşından bu yana ayçiçek yağının fiyatı 80 lira arttı. Sektör temsilcileri, artış trendinin sürmesi halinde raf fiyatlarının kısa sürede 400 lira barajını aşmasının beklendiğini ifade ediyor. Bu durum, özellikle dar gelirli ailelerin bütçelerini olumsuz etkiliyor ve tüketicilerin farklı yağ alternatiflerine yönelmesine neden olabilir.
Uluslararası Piyasalardaki Durum ve İç Piyasa Etkileri
Ayçiçek yağı fiyatları, uluslararası piyasalardaki gelişmelerden de etkileniyor. Uluslararası piyasalarda ham ayçiçek yağının ton fiyatı bin 280 dolara yükselirken, iç piyasada ise son dönemde artan grafikle 73 bin lira seviyesine çıktı. Ham ayçiçek yağı fiyatı yalnızca son bir ayda 62 bin liradan 73 bin liraya yükselerek, 11 bin liralık artış kaydetti. Sektör temsilcileri, hem yurtdışı fiyatlarındaki artış hem de iç piyasadaki fiyat artışıyla önümüzdeki dönemde raf fiyatlarının daha da yükseleceğine işaret ediyor.
Temsilciler, uzun bir süredir iç piyasada raf fiyatlarının uluslararası fiyatların gerisinde seyrettiğini, ancak son dönemde bu makasın kapandığını belirtiyor. Artan fiyatlara karşı devletin bazı önlemler aldığına dikkat çeken temsilciler, bu kapsamda referans fiyatının 700 dolardan 580 dolara düşürüldüğünü aktardı. Böylece bir ton çekirdek ithalatında vergide yaklaşık bin lira indirim sağlandığı ifade ediliyor. Ancak buna rağmen, bugün yurtdışında referans fiyatının üzerinde çekirdek fiyatlarının oluştuğuna işaret eden temsilciler, devletin ya yeni bir müdahalede bulunacağını ya da piyasayı serbest bırakma yönünde hareket edeceğini dile getiriyorlar.
Sezon Sonu ve Stoklardaki Azalma Etkisi
Sektör temsilcileri, fiyat artışının nedenlerinden birinin de sezon sonuna yaklaşılması olduğuna dikkat çekiyor. Ukrayna ve Rusya’nın ağustos ve eylül ayı için sundukları çekirdek stoklarının tükenme noktasına geldiğini belirten temsilciler, kalan ürünlerin ise neredeyse her gün fiyatı artırılarak pazara sunulduğunu aktarıyor. İç piyasa ile uluslararası fiyatlar arasındaki makasın kapanmasıyla birlikte raflarda da yeni fiyat hareketliliği beklendiği ifade ediliyor.
Rekolte Düşüşü ve İthalat Kararları
Türkiye’de bu yıl ayçiçeği üretiminde geçen seneki rekolte olan 1 milyon 250 bin ton civarında bir beklenti bulunuyor. Ancak ekim alanları artmasına rağmen kuraklık nedeniyle yağ verimliliğinin düştüğüne dikkat çekiliyor. Trakya’da verimlerin bekleneni karşılamadığı, bölgede yaklaşık yüzde 20 kayıp öngörüldüğü belirtilirken, Çukurova’da hasadın çok kötü geçtiği ifade ediliyor.
Temsilciler ayrıca, Resmi Gazete’de yayımlanan 2026 yılına yönelik 400 bin ton ham yağ ya da 1 milyon ton çekirdek ithalatı kontenjanı kararının iç piyasada dengeyi bozduğunu vurguluyor. Şu an yağ ithalatında yüzde 36, çekirdek ithalatında yüzde 27 gümrük vergisi uygulanıyor. Bu oranlar yılbaşında yağda yüzde 20’ye, çekirdekte ise sıfırlanıyor. Yağ fiyatlarının yükselmesinin bir nedeni de ileriki dönemdeki vergi avantajını şimdiden kullanıp ona göre fiyatları artırmaları değerlendirmesinde bulunuyorlar.
İthalat ve İhracat Rakamları
Bu yılın ilk 6 ayında ham ayçiçek yağı ithalatı yüzde 11,9 artış ile 754,8 bin tona yükseldi ve söz konusu ithalata 908,4 milyon dolar ödendi. Ayçiçeği çekirdeği ithalatı ise yüzde 424,2 artış ile 721,2 bin tona yükseldi ve karşılığında 466,1 milyon dolar ödendi. İhracat ise yüzde 25,2 artış gösterdi ve 425,8 bin tona karşılık 634 milyon dolar gelir elde edildi.
Sonuç ve Beklentiler
Ayçiçeği yağı fiyatlarındaki bu yükseliş trendi, hem üreticiler hem de tüketiciler için önemli bir sorun teşkil ediyor. Devletin müdahalesi ve alınacak önlemler, fiyatların istikrar kazanmasında kritik rol oynayacak. Gelecek dönemde, uluslararası piyasa koşulları, rekolte durumu ve ithalat politikaları, ayçiçeği yağı fiyatlarını belirleyen temel faktörler olmaya devam edecek. Tüketicilerin bu süreçte bilinçli alışveriş yapması ve alternatif yağ seçeneklerini değerlendirmesi, bütçelerini korumalarına yardımcı olabilir.
