Türkiye’nin Borç Yükü Artıyor: Merkezi Yönetim Borç Stoku Rekor Seviyede

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı son verilere göre, Türkiye’nin merkezi yönetim borç stoku, 2024 yılının ilk yarısında önemli bir artış gösterdi. Yılın başından Haziran ayına kadar geçen sürede borç stoku 2 trilyon 205 milyar lira artarak 11 trilyon 462 milyar liraya ulaştı. Bu hızlı yükseliş, ekonomideki borç dinamiklerinin yakından takip edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Borç Stokundaki Hızlı Artışın Nedenleri

Merkezi yönetim borç stoku, 2024 Ocak ayında (Aralık 2024’e göre) 323,2 milyar liralık bir artışla 9 trilyon 581 milyar liraya ulaşmıştı. Ancak, yılın ilk altı ayındaki toplam artış, bu başlangıç seviyesini katlayarak 2 trilyon liranın üzerine çıktı. Sadece Haziran ayındaki artış 394,4 milyar lira olarak kaydedildi. Bu durum, 2024 yılının tamamında gerçekleşen artışın, 2024’ün ilk yarısında neredeyse yakalandığını gösteriyor. Eğer aynı hızla devam edilirse, yıl sonunda borç stokunun 14 trilyon liraya yaklaşabileceği öngörülüyor. Ancak borç stoku arttıkça, borcu çevirmek için daha fazla borçlanmak gerekeceğinden bu rakamın aşılması da olası bir senaryo olarak değerlendiriliyor.

Aylık Artış Trendi

Yılbaşından bu yana borç stokunda yaşanan aylık artışlar 317 milyar lira ile 480 milyar lira arasında değişti. Haziran ayı itibariyle aylık ortalama artış 367,5 milyar liraya yükseldi. Bu rakam, 2024 yılında 210 milyar lira iken, seçim harcamalarının etkisiyle Mayıs’tan Haziran’a yaşanan 894,2 milyar liralık artışa rağmen 2023 yılında aylık ortalama artış 225 milyar lira olmuştu. Bu veriler, borç stokundaki artış hızının önemli ölçüde arttığını gösteriyor.

Faiz Ödemelerinin Bütçe Üzerindeki Yükü

Borç stokundaki bu hızlı artış, faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki yükünü de beraberinde getiriyor. 2024 yılının ilk yarısında faiz ödemeleri 1 trilyon 111 milyar liraya ulaşarak bütçe giderleri içindeki payı yüzde 10 seviyelerinden yüzde 14’e yükseldi. Bu durum, bütçe kaynaklarının önemli bir kısmının faiz ödemelerine ayrılmasına neden oluyor ve diğer kamu hizmetlerine ayrılacak kaynakları kısıtlayabiliyor.

Döviz Cinsinden Borçların Payı Azalıyor

Borç stoku ile ilgili olumlu bir gelişme ise, döviz cinsi borçların payının azalması. 2023 yılının başında döviz cinsi borçların toplam borç stoku içindeki payı yüzde 65 iken, 2024 yılının başında bu oran yüzde 63’e gerilemişti. Haziran ayı itibariyle ise döviz cinsi borçların payı yüzde 54’e kadar düştü. Bu düşüş, döviz kuru riskini azaltması açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ancak, toplam borç stokunun hala yarıdan fazlasının döviz cinsinden olması, kur dalgalanmalarına karşı hassasiyeti sürdürüyor. Haziran ayı itibariyle toplam borç stoku 11 trilyon 462 milyar lira iken, bunun 6 trilyon 152 milyar lirası döviz cinsinden, 5,3 trilyon lirası ise TL cinsinden oluşuyor.

Geçmişten Günümüze Borç Stoku

Merkezi yönetim borç stoku, ilk kez 2018 Temmuz ayında 1 trilyon lirayı aşmıştı. 2021 Mayıs ayında 2 trilyon lirayı, Mart 2022’de 3 trilyon lirayı, aynı yıl aralık ayında 4 trilyon lirayı, 2023’te 5 ve 6 trilyon lirayı, geçen yıl 7 – 8- 9 trilyon lirayı, bu yılın mart ayında ise 10 trilyon lirayı aşmıştı. Bu hızlı artış, borç stokunun kısa sürede katlanarak büyüdüğünü gösteriyor. Yedi yıl önce 1 trilyon liranın altında olan borç stoku, bugün 11 trilyon lirayı aşmış durumda.

Yüksek Faiz Ödemelerinin Ekonomi Üzerindeki Etkileri

İktisatçı Ömer Rıfat Gencal’ın hesaplamalarına göre, Haziran 2025 itibariyle yıllık faiz ödemesi 46,5 milyar dolara ulaşmış durumda. Sadece haziran ayındaki faiz ödemesi 6,3 milyar dolar oldu. Haziran ayı bütçe verilerine göre bu yıl 6 aylık faiz ödemesi TL cinsinden 1.1 trilyon liraydı. Yılın tamamı için 2 trilyona ulaşabileceği varsayımı ile yıllık faiz ödemesi dolar cinsinden 49,3 milyar dolara gelecek. Bu rakamlar, faiz ödemelerinin ekonomide önemli bir yük oluşturduğunu ve kaynakların verimli kullanımını engellediğini gösteriyor. Yıllık faiz ödemesinin 50 milyar doları aşabileceği öngörüsü, ekonomik istikrar açısından dikkatle izlenmesi gereken bir durum.