SGK Başkanı’ndan Emeklilik ve Yaşlanma Uyarısı: Prim Artışı Gerekli mi?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanı Raci Kaya, TBMM Plan Bütçe Komisyonu’nda görüşülen vergi kanunları ile bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair kanun teklifi sırasında önemli açıklamalarda bulundu. Kaya, Türkiye’deki emeklilik sisteminin sürdürülebilirliği ve demografik değişimlerin etkileri üzerine dikkat çekici değerlendirmeler yaptı. Özellikle prim artışları ve işveren teşviklerinin azaltılması gibi konulara açıklık getiren Kaya, Türkiye’nin hızla yaşlanan nüfusu ve emeklilik sisteminin finansal dengesi arasındaki ilişkiye vurgu yaptı.

Prim Artışı ve İşveren Teşviklerinin Azaltılmasının Nedenleri

Kanun teklifi kapsamında yer alan sosyal güvenlik ile ilgili maddeler, sosyal sigorta primi işveren payının 1 puan artırılmasını, imalat dışı sektörlerdeki iş yerlerinde uygulanan 4 puanlık işveren priminin 1 puana indirilmesini içeriyor. Ayrıca, doğum borçlanması dışında kalan askerlik ve diğer hizmet borçlanmasında ödenen primlerin yüzdesi 32’den yüzde 45’e, BAĞ-KUR ihya primlerinin yüzde 34,75’ten yüzde 45’e çıkartılması ve SGK’ya olan GSS prim borçlarının emekli aylıklarından yüzde 25 oranında kesinti yapılarak tahsil edilmesi de düzenleniyor.

Milletvekillerinin prim artışı ve teşviklerin azaltılması yönündeki sorularına yanıt veren Raci Kaya, SGK’nın aktüeryal dengesi hakkında kapsamlı bilgiler sundu. Kaya, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’de beklenen yaşam süresinin erkeklerde 77, kadınlarda 79, ortalama 78 olduğunu belirtirken, bu rakamların Batılı ülkelerde 80-82 arasında seyrettiğini ifade etti. Türkiye’de sağlık sisteminin gelişmesi ve refah düzeyinin artmasıyla ölüm yaşının Avrupa seviyelerine yaklaştığına dikkat çekti.

Türkiye’nin Demografik Dönüşümü ve Etkileri

Raci Kaya, TÜİK tarafından açıklanan son verilere göre Türkiye’nin artık genç nüfus olmaktan çıktığına, doğurganlık oranının 1,5’e gerilediğine ve önümüzdeki on yılda 1,30’a düşeceğine işaret etti. Bu demografik dönüşümün, emeklilik sisteminin sürdürülebilirliği üzerinde önemli etkileri olacağını vurguladı. Yaşlanan nüfus, emekli sayısının artmasına ve aktif çalışan sayısının azalmasına neden olarak SGK’nın finansman yükünü artırıyor.

Türkiye ve Avrupa Arasındaki Emeklilik Sistemi Farklılıkları

Türkiye ile Avrupa arasındaki emeklilik sistemi farklılıklarına değinen Kaya, Türkiye’de emekli olmak için SGK’nın topladığı primlerin ortalama süresinin 20 yıl olduğunu, Almanya’da bu sürenin 45 yıl, Avrupa ortalamasının ise 40 yıl olduğunu belirtti. Kaya, “Eskiden mezarda emeklilik deniliyordu, 50-55 yaşında ölüyorduk. Şu anda ortalama 78 yaşa gelmişiz. Bütün veriler OECD verileridir. Yirmi yıl prim ödedikten sonra EYT ile birlikte 48 yaşında emekli oldu insanlar… Şöyle bir tablo göstereyim: Prim ödeme yıl sayısı ortalama 35 – 40 yıl seviyelerinde. Benimki 20 yıl. Yirmi yıl prim ödemişim, emeklilik yaşım 48. Avrupa’nın tamamında ortalama 65 yaş” ifadelerini kullandı.

EYT’nin Emeklilik Sistemine Etkisi

Kaya, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle 2023 yılından beri 3 milyon kişinin emekli olduğunu vurguladı. Normalde yılda 400 bin kişinin emekli olduğunu, ancak EYT ile bu sayının önemli ölçüde arttığını belirtti. Kaya, 2,5 yıllık sürede emekli sayısı normalde 1 milyon kişi artacak iken ilave 2 milyon kişinin emekli olduğunu kaydetti. Bu durumun, 1,60 olan aktif/pasif dengesini sürdürmeyi zorlaştırdığını ve istihdamın on yılda 10 milyon artması gerektiğini ifade etti. Ancak nüfus yaşlandığı için emekli sayısının istihdamdan daha hızlı arttığını sözlerine ekledi.

İşveren Primleri ve Teşviklerin Analizi

Türkiye ile OECD ülkelerinde işçi ücretlerinden alınan işveren primlerini karşılaştıran Raci Kaya, OECD ortalamasının yüzde 22, Türkiye’deki oranın ise yüzde 22,75 olduğunu söyledi. Kaya, yüzde 22,75 görünmekle birlikte 5 puan prim teşvikiyle imalat sektöründe oranın yüzde 17,5’e düştüğünü belirtti. Geçen yıl 2008 yılından bu yana uygulanan 5 puanlık işveren primi teşvikinin analizinin yapıldığını kaydeden Kaya, bu teşvikin artık etkinliği azaldığı için imalat dışı sektörlerde bu yılın başında 4 puana indirildiğini, görüşülen kanun teklifiyle de 2 puana indirileceğini dile getirdi.

Sonuç: Sürdürülebilir Bir Emeklilik Sistemi İçin Adımlar

Raci Kaya’nın açıklamaları, Türkiye’deki emeklilik sisteminin karşı karşıya olduğu zorlukları ve alınması gereken önlemleri açıkça ortaya koyuyor. Yaşlanan nüfus, düşük doğurganlık oranları ve EYT gibi faktörler, sistemin finansal sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Bu nedenle, prim artışları ve işveren teşviklerinin azaltılması gibi adımlar, sistemin uzun vadeli dengesini sağlamak amacıyla atılıyor. Ancak, bu adımların ekonomik etkileri ve işverenler üzerindeki yükü de dikkate alınarak, daha kapsamlı ve sürdürülebilir çözümler üretilmesi gerekiyor. Türkiye’nin demografik yapısındaki değişimler ve emeklilik sisteminin geleceği, önümüzdeki dönemde ekonomi gündeminin önemli maddelerinden biri olmaya devam edecek.