Kuraklık Çeltik Üretimini Vurdu: Rekolte Düşüşü ve Fiyat Beklentileri

Türkiye’nin önemli tarım ürünlerinden biri olan çeltikte, kuraklık ve su sıkıntısı alarm veriyor. Hasat dönemine yaklaşılırken, özellikle Trakya, Marmara ve Karadeniz bölgelerindeki üreticiler, yağış azlığı nedeniyle üretim ve ekim alanlarında ciddi daralmalarla karşı karşıya. Gönen ve Biga’da rekolte kayıpları yüzde 30’a varan oranlarda seyrederken, İpsala ve Keşan’da da sınırlı düşüşler gözlemleniyor. Ancak, Samsun’un Bafra ve Çarşamba ovalarında geçen yıla kıyasla hem üretimde hem de ekim alanlarında artış yaşanması, bölgesel farklılıkları ortaya koyuyor.

Üretimde Beklenen Düşüş ve Fiyat Talepleri

Tarım Bakanlığı’nın tahminlerine göre, Türkiye genelinde çeltik üretiminde yaklaşık yüzde 2,5’lik bir düşüş bekleniyor. Sektör temsilcileri, girdi maliyetlerindeki artış ve su sorunlarını gerekçe göstererek, Toprak Mahsulleri Ofisi’nden (TMO) 35 ile 45 TL arasında bir taban fiyat talep ediyor. Üreticiler, yeni mahsulün piyasaya sürülmesiyle birlikte taban fiyat uygulamasının ve piyasa talebinin fiyatları belirleyeceğini vurguluyor. Kuraklık ve su yönetimi sorunlarının çözümü, hem üretim hem de fiyat istikrarı açısından kritik önem taşıyor. Yüksek maliyetler ve su sıkıntısı karşısında, TMO’nun adil bir fiyat belirleyerek üreticileri mağdur etmemesi bekleniyor.

Bölgesel Üretim Durumu ve Beklentiler

Edirne’nin önemli çeltik üretim merkezlerinden İpsala’da, yaklaşık 25 bin dönüm arazinin bu yıl ekim dışı kaldığı belirtiliyor. İpsala Ticaret Borsası Başkanı Necmi Sezer, Meriç Nehri ve Bulgaristan’dan sağlanan su kaynakları sayesinde üretimin ciddi şekilde etkilenmesinin önüne geçildiğini ifade ediyor. Planlı su yönetimi sayesinde 2025 yılı çeltik ekim alanlarının önemli ölçüde korunduğunu belirten Sezer, Ağustos sonuna kadar can suyu desteğinin devam ettiğini de ekliyor. Rekolte tahmini için henüz erken olduğunu belirten Sezer, kurak geçen kış aylarında bazı üreticilerin farklı ürünlere yönelmesi nedeniyle sınırlı bir daralma yaşandığını dile getiriyor. Bu yıl Edirne genelinde 460 bin dönüm, İpsala’da ise 210 bin dönüm çeltik ekimi yapıldı. Geçen yıla göre 25 bin dönüm daha az ekim yapılmasına rağmen, tarlalarda şu an için olumsuz bir görüntü bulunmuyor. Geçen yıl çeltik fiyatlarının çeşidine göre 22 ila 31 lira arasında değiştiğini hatırlatan Sezer, bu yıl için beklentilerinin en az yüzde 30-40 arasında bir artış olduğunu, bunun da 40-45 TL civarına denk geldiğini belirtiyor.

Keşan Ziraat Odası Başkanı Hasan Şen ise, Keşan’da bu yıl 6 bin dönüm arazinin ekim dışı kaldığını söylüyor. Geçen yıl 44 bini kayıtlı olmak üzere yaklaşık 48 bin dönümde çeltik ekimi yapıldığını kaydeden Şen, sulama sıkıntısı olan bazı bölgelerde üreticilerin alternatif ürünlere yöneldiğini belirterek, 38 bin 500 dönüm arazide çeltik ekiminin yapıldığını ifade ediyor. Ekim alanlarında yüzde 15 oranında bir daralma yaşanmasına rağmen, verim kaybı beklenmiyor. Geçen yıl, dönüm başı 800 kilo ile bin kilo arasında verim alındığı vurgulanıyor.

Gönen ve Biga’da Rekolte Kaybı Yüksek

Türkiye’nin önemli çeltik üretim merkezlerinden Gönen ve Biga’da kuraklık nedeniyle üreticiler ciddi sıkıntılar yaşıyor. Bölgedeki Ziraat Odaları ve Ticaret Borsası başkanları, rekoltede en az yüzde 30 kayıp beklediklerini açıklıyorlar. Geçen yıl 100 bin dönüm arazide 80 bin ton çeltik elde ettiklerini kaydeden Gönenli çeltik üreticileri, bu yıl kuraklığın üretimi olumsuz etkilediğini belirtiyorlar. Gönen Ziraat Odası Başkanı Kemal Arpacı, 3 bin çeltik üreticisinin kuraklıktan etkilendiğini ve aileleriyle birlikte yaklaşık 12 bin kişinin doğrudan bu krizden etkilendiğini belirtiyor. Rekolte kaybının yüzde 30 civarında olacağını öngören Arpacı, çeltikten vazgeçen üreticilerin ayçiçeğine yöneldiğini ancak toprak verimli olmadığı için zarar ettiklerini ifade ediyor.

Biga Ziraat Odası Başkanı Mustafa Güray Ergün ise, ilçede ekim alanının 110 bin dönümden 65 bin dönüme gerilediğini söylüyor. Yağış kaybının yüzde 26 olduğunu ve barajlardan yeterli su sağlanamadığını belirten Ergün, bu yıl hasatta yüzde 30-35 azalma beklediklerini ifade ediyor. En çok kaybedilecek ürünün coğrafi işaretli Gönen Lüx Baldo pirinci olacağını vurgulayan Ergün, bu ürünün ithalatla bile yerine konulamayacağını ve üretilmezse hem ekonomik değerin kaybolacağını hem de Türk mutfağının damak tadının bozulacağını belirtiyor.

Samsun’da Üretim Artışı

Samsun’da ise çeltik üreticileri, açıklanacak TMO fiyatını merakla bekliyor. Bafra Ovası’nda bu yıl yaklaşık 160 bin dekar alanda çeltik ekildi. 2024’te bu rakam 145 bin dekar seviyesindeydi. Çarşamba’da ise ekim alanı 14 bin dekardan 16 bin dekara yükseldi. Bafra Ziraat Odası Başkanı Osman Tosuner, üreticinin meyve ve sebzeden zarar edince çeltiğe yöneldiğini belirterek, bu yıl 120 bin ton ve hatta daha fazla rekolte beklediklerini ifade ediyor. TMO’nun adil bir fiyat açıklamasını umduklarını ve kilogram başına 38-40 lira arasında bir fiyat beklediklerini söylüyor.

Terme Ziraat Odası Başkanı Ferda Ergün, girdi maliyetlerinin çok arttığını, gübre, ilaç ve su fiyatlarının yükseldiğini belirterek, 35-40 lira arasında bir fiyat beklediklerini ifade ediyor. Su sıkıntısının da üreticiyi çeltikten uzaklaştırdığını sözlerine ekliyor.

Piyasa Beklentileri ve Gelecek Projeksiyonları

Reis Gıda Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Reis, kuraklık ve zirai donun bazı bölgelerde çeltik verimini düşürdüğünü, diğer bölgelerde üretimin yıl ortalamasına yakın seyrettiğini belirtiyor. Geçen yıl Türkiye genelinde yaklaşık 1 milyon ton olarak gerçekleşen çeltik rekoltesiyle ilgili bu yıl TÜİK’in Mart ayında açıkladığı ilk tahmin raporunda %2,5 civarında bir kayıp öngörüldüğünü hatırlatan Reis, ancak sahadan gelen bilgilerin bazı bölgelerde kaybın daha yüksek olabileceğini söylüyor. Toprak Mahsulleri Ofisi’nin belirlediği taban fiyatın uzun taneli Baldo tipi çeltik için 40-45 TL civarında olacağını öngörüyor.

Üreticinin artık verimi yüksek çeşitlere yöneldiğini kaydeden Reis, Trakya’da ekilen ürünlerin büyük çoğunluğunun pilavda iyi sonuç vermeyen, fakat dekar başına yüksek verim sağlayan orta ve uzun taneli provize tipi tohumlardan oluştuğunu belirtiyor.

Sonuç olarak, Türkiye’deki çeltik üretimi, kuraklık ve su sıkıntısı nedeniyle zorlu bir süreçten geçiyor. Bölgesel farklılıklar belirginleşirken, üreticiler TMO’dan adil bir taban fiyat bekliyorlar. Su yönetimi ve girdi maliyetlerinin kontrol altına alınması, sektörün sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahip.