Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları (YİDEP) ile İl Düzeyinde Sera Gazı Azaltma Stratejileri

Türkiye’de iklim değişikliğiyle mücadele, uzun yıllardır ulusal hedefler ve strateji belgeleri çerçevesinde yürütülmektedir. Ancak iklim etkileri her ilde farklı şekillerde ortaya çıktığından, ulusal politikaların yerel koşullara uyarlanması kaçınılmaz bir gereklilik haline gelmiştir. Bu bağlamda 4 Ağustos 2026’da 33 330 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelik”, **7552 sayılı İklim Kanunu**’na dayanarak YİDEP adı verilen yerel iklim eylem planlarının hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi için temel çerçeveyi ortaya koymaktadır.

YİDEP’in Temel Çerçevesi ve Amaçları

Yönetmelik, YİDEP’lerin (Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları) **kısa adıyla YİDEP** olarak adlandırılan planların hazırlanması, karara bağlanması, uygulanması, izlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanmasını detaylandırmaktadır. Planların ana hedefi, Türkiye’nin **net sıfır emisyon** hedefi ve ulusal katkı beyanı doğrultusunda, il ölçeğinde iklim değişikliğine uyum ve sera gazı emisyonlarının azaltılmasıdır. Bu hedefe ulaşmak için planların; bütüncül, katılımcı, bilimsel ve adil geçiş ilkelerine uygun hazırlanması zorunludur.

İklim Risk Değerlendirmesi ve Emisyon Envanteri

YİDEP’in iki temel bileşeni bulunmaktadır. Birincisi **iklim değişikliğine uyum**dır; her il için iklim risk değerlendirmesi yapılması, risklere yönelik uyum hedeflerinin belirlenmesi ve bu hedeflere ulaşacak eylemlerin tasarlanması gerekmektedir. İkinci bileşen ise **sera gazı emisyonlarının azaltılması**dır; bu kapsamda il seviyesinde bir sera gazı envanteri hazırlanacak, azaltım hedefi belirlenecek ve hedefe yönelik eylemler planlanacaktır.

Planların içeriği sadece risk ve hedef tanımlamalarıyla sınırlı kalmaz. Her bir eylem için sorumlu kurum ve kuruluş, uygulama dönemi, izleme göstergeleri, bütçe ve olası finansman kaynakları da net bir şekilde tanımlanmalıdır. Bu sayede planların izlenebilirliği ve hesap verebilirliği güçlenir.

Koordinasyon Kurulları ve Katılım Mekanizması

YİDEP’in hazırlanması ve yürütülmesi, il düzeyinde oluşturulacak **İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları** (İKDKK) tarafından koordine edilir. Kurul, valinin başkanlığında, ilgili bakanlıkların il/ bölge teşkilatları, kamu kurumları, belediye başkanları, il özel idaresi genel sekreteri ve ticaret‑sanayi odaları temsilcileriyle kurulmaktadır. Ayrıca meslek kuruluşları, sivil toplum örgütleri ve üniversiteler de valinin davetiyle sürece dahil edilebilmektedir. Kurul dışı uzman ve özel sektör temsilcileri ise oy hakkı olmaksızın toplantılara davet edilebilir.

Bu çok paydaşlı yapı, iklim değişikliğinin su yönetiminden enerji, ulaşımdan tarım ve arazi kullanımına kadar geniş bir yelpazede etkilerini göz önünde bulundurarak, sadece belediyelerin sorumluluğunda yürütülen bir süreç olmadığını gösterir.

İzleme, Raporlama ve Güncelleme Süreçleri

Yönetmelik, planlamanın yanı sıra izleme ve raporlama mekanizmalarına da büyük önem verir. İklim riskleri, sera gazı envanteri ve YİDEP eylemlerinin gerçekleşme durumu her yıl **E‑YİDEP** sistemine girilecektir. Bu veriler **İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu** tarafından değerlendirilecek ve raporlar **İklim Portalı** üzerinden kamuoyuyla paylaşılacaktır. YİDEP’ler ise **her beş yılda bir** güncellenerek mevcut ihtiyaç ve koşullara uyum sağlayacaktır.

Sanayi Sektörüne Yansımalar ve Beklentiler

YİDEP süreci, özellikle sanayi yoğun illerde faaliyet gösteren işletmeler için kritik bir gelişme olarak öne çıkmaktadır. İl sera gazı envanterlerinin hazırlanması, yerel emisyon azaltım hedeflerinin belirlenmesi ve sanayi kaynaklı iklim risklerinin değerlendirilmesi, enerji altyapısı, su kullanımı, ulaşım‑lojistik ve atık yönetimi gibi alanlarda yeni politika ve yatırım kararlarını şekillendirecektir.

Organize sanayi bölgeleri, ticaret‑sanayi odaları, üniversiteler ve işletmelerin planlama sürecine veri, teknik görüş ve proje önerileriyle aktif katılımı, **enerji ve kaynak verimliliği**, **yenilenebilir enerji kullanımı**, **düşük karbonlu üretim**, **döngüsel ekonomi**, **su verimliliği**, **iklim dirençli altyapı** ve **temiz ulaşım** gibi alanlarda geliştirilecek projelerin yerel iklim hedefleriyle uyumlu olmasını sağlayacaktır.

Uygulama Takvimi ve Gelecek Projeksiyonları

Yönetmelik, ilk uygulama dönemine ilişkin kesin bir takvim de belirlemiştir. **31 Aralık 2026** tarihine kadar her ilde İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulmalı, ilk YİDEP’ler **2028‑2032** dönemini kapsayacak şekilde hazırlanmalı ve **31 Aralık 2027** tarihine kadar kurullarca karara bağlanmalıdır. Bakanlık, gerektiğinde bu süreci bir yıla kadar uzatabilir. Daha önce il ölçeğinde iklim eylem planı hazırlamış illerin mevcut planlarını da yeni yönetmelik hükümlerine uygun hâle getirmeleri zorunludur.

Başarılı bir YİDEP uygulaması, yerel veriye dayanan, ilin ekonomik‑sosyal yapısını dikkate alan, sanayi kuruluşlarını ve diğer paydaşları sürece dahil eden, sorumlulukları açıkça tanımlayan ve düzenli izleme mekanizmalarıyla desteklenen planlarla mümkün olacaktır. Bu çerçevede, Türkiye’nin ulusal iklim hedeflerine yerel düzeyde ulaşması, yeni yönetmeliğin sağladığı idari altyapının etkili kullanımıyla gerçekleşecektir.

Sonuç ve Değerlendirme

Yerel iklim eylem planları artık yalnızca kağıt üzerindeki belgeler olmaktan çıkıp, **ölçülebilir göstergeler**, **bütçeli eylemler** ve **şeffaf raporlamalar** ile desteklenen gerçek bir politika aracına dönüşmektedir. Bu dönüşüm, illerin iklim risklerine bilimsel yaklaşımlarla yanıt vermesini, sera gazı emisyonlarını sistematik olarak azaltmasını ve sürdürülebilir bir ekonomik yapı inşa etmesini sağlayacaktır. Sanayi ve diğer sektörlerin aktif katılımı, YİDEP’in uzun vadeli başarısının anahtarıdır.