Zincir marketlerde %20 yerli ürün zorunluluğu: Üretici koruması ve piyasa şeffaflığı hedefleniyor

Türkiye’de perakende sektörüne yön veren yeni bir düzenleme taslağı, zincir marketlerin satışa sundukları ürünlerin %20’sini doğrudan üreticiden temin etmelerini zorunlu kılacak. “Hal Yasası” olarak adlandırılan bu taslak, sadece ürün teminiyle sınırlı kalmayıp, üreticilere kredi, kira, depolama, nakliye ve vergi alanlarında çeşitli kolaylıklar sağlamayı da öngörüyor. Aynı zamanda sebze‑meyve ticaretinde hâlen yaygın olan kayıt dışılığın azaltılması ve tedarik zincirindeki işlemlerin daha görünür hâle getirilmesi amaçlanıyor.

Zincir marketlerde yeni yerli ürün şartı

Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, taslağın üreticiyi koruyan hükümlerini olumlu bulduklarını belirterek, “Büyük marketlerin sattığı ürünün %20’sini doğrudan üreticiden alma zorunluluğu gelecek. Kriterleri belirlendiğinde bu uygulamanın faydalı sonuçlar doğurabileceğini düşünüyoruz” ifadelerini kullandı. Taslak, zincir marketlerin tedarik ettikleri ürünlerin belirli bir bölümünü doğrudan üreticiden veya üretici örgütlerinden almalarını zorunlu kılıyor.

Üreticilerin hakları ve destek mekanizmaları

Tavşan, “Üretici bu işin aslı, atardamarı. Dolayısıyla onların korunması şart” diyerek, yeni düzenlemenin üreticinin pazara erişimini güçlendireceğini vurguladı. Taslak, sadece satışa odaklanmak yerine, üreticilere kira, depolama, nakliye ve vergi gibi maliyet kalemlerinde çeşitli kolaylıklar sunuyor. Ayrıca, “Üretici birliği hal gibi bir yapı kuracak olursa Cumhurbaşkanlığına özel, ücretsiz arazi tahsisi ve maddi destek sağlanmasına yönelik düzenlemeler” olduğu bildirildi.

Kayıt dışı ticaret ve denetim politikaları

Sebze‑meyve ticaretinde hâlen yüksek seviyede bulunan kayıt dışılık, yeni düzenlemenin odak noktalarından biri. Tavşan, “Kayıt dışılık bizim meslekte çok fazla. Bunun azalması için yeni maddeler getiriliyor. Daha şeffaf bir piyasa oluşturulmaya çalışılıyor” açıklamasında bulundu. Taslak, hal dışındaki ticari faaliyetlerin de “kayıt ve teminat sistemi” kapsamında daha sıkı bir şekilde takip edilmesini öngörerek, üreticinin mağdur edilmesine yol açan uygulamaların azaltılmasına katkı sunmayı hedefliyor.

Piyasa şeffaflığı ve tüketici etkileri

Yeni düzenlemenin tüketicilere doğrudan nasıl yansıyacağı konusunda ise net bir yanıt verilmedi. Tavşan, “Fiyatların yalnızca aracı sayısıyla açıklanamayacağını vurgulamak gerekir” diyerek, fiyatların sadece tedarik zinciri şeffaflığıyla değil, aynı zamanda arz‑talep dinamikleriyle de belirleneceğini belirtti. Ancak, üreticiden doğrudan temin edilen ürünlerin maliyet yapısının daha net olması, uzun vadede tüketicilere daha uygun fiyatlı sebze‑meyve sunulmasına zemin hazırlayabilir.

Ekonomik etkiler ve sektörel bağlam

Bu taslak, tarım sektörünün ve perakende zincirlerinin birbirine daha sıkı bağlanmasını sağlayarak, yerli üretimin piyasa payını artırmayı amaçlıyor. Üreticilere yönelik sağlanan destek ve denetimlerin sıkılaştırılması, tedarik zincirindeki şeffaflığı yükseltirken, büyük marketlerin yerli ürünlere yönelmesi yerli tarım sektörünün rekabet gücünü artırabilir. Aynı zamanda, kayıt dışı ticaretin azaltılması, vergi gelirlerinde potansiyel bir artışa ve devlet bütçesine olumlu yansımalar sağlayabilir.

Gelecek projeksiyonları ve beklentiler

Yasa taslağının yürürlüğe girmesiyle birlikte, zincir marketlerin tedarik zincirinde yerli üreticilere daha fazla yer vermesi bekleniyor. Uzmanlar, bu adımın uzun vadede tarımsal üretimin modernizasyonuna ve sürdürülebilirliğine katkı sağlayacağını öne sürüyor. Ayrıca, denetimlerin sıkılaştırılması ve kayıt dışı ticaretin önüne geçilmesiyle, sektörün daha düzenli bir yapıya kavuşması ve yatırım ortamının iyileşmesi öngörülüyor.

Sonuç olarak, “Hal Yasası” taslağı, zincir marketlerin ürün tedarikinde yerli üreticilere öncelik tanıyarak, üreticinin korunması, piyasa şeffaflığı ve tüketici yararı gibi temel hedeflere ulaşmayı amaçlıyor. Taslağın hayata geçirilmesiyle birlikte, perakende ve tarım sektörleri arasındaki ilişkilerin yeniden şekillenmesi ve Türkiye’nin yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesi bekleniyor.