Türkiye’nin AR‑GE Harcaması 980 milyar lirayı aştı: Sektörel ve Bölgesel Detaylar

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan “2025 yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması” sonuçlarına göre, ülkenin toplam AR‑GE harcaması geçen yıl 980,428 milyar lira seviyesine ulaştı. Bu rakam, bir önceki yıla göre 328,607 milyar lira artış anlamına geliyor ve Türkiye’nin inovasyon harcamalarında kayda değer bir sıçramayı işaret ediyor.

AR‑GE Harcamalarının Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) İçindeki Payı

TÜİK verilerine göre, AR‑GE harcamalarının GSYH içindeki oranı 2024’te %1,46 iken, 2025 yılında %1,5e yükseldi. Bu artış, ülkenin rekabet gücünü ve yüksek katma değerli üretim kapasitesini artırma çabasının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Sektörel Harcama Dağılımı

AR‑GE harcamalarının kaynakları incelendiğinde, şirketler %65 ile en büyük paya sahip olurken, yükseköğretim kurumları %30,3 ile ikinci sırada yer aldı. Devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşların payı ise %4,7 olarak belirlendi.

Harcamaların kullanım alanlarına bakıldığında, personel giderleri %58,8 ile en büyük kalemi oluşturdu. Diğer kalemler arasında ekipman, malzeme ve dış hizmetler bulunuyor ancak bu rakamlar haber içeriğinde detaylandırılmadı.

Finansman Kaynakları

AR‑GE harcamalarının finansmanında şirketler %52,5 oranında öne çıkarken, genel devlet %31,1, yükseköğretim %14,1 ve yurt dışı kaynaklar %2,3** katkı sağladı. Diğer yurt içi kaynakların payı ise %0,01 olarak kayıtlara geçti.

Personel Profili ve Cinsiyet Dağılımı

AR‑GE personel sayısı 317.982 kişiye ulaştı. Bu çalışanların %67,9’u özel sektörde, %29’u üniversitelerde görev yapıyor. Kadın AR‑GE çalışanlarının sayısı 108.453** olarak kaydedildi ve toplam personelin %34,1**’ini oluşturuyor. Kadınların en yüksek temsil oranı %48,1 ile yükseköğretim kurumlarında gözlemlendi.

Eğitim düzeyine göre dağılımda, AR‑GE çalışanlarının %40,6’sı lisans mezunu, %31’i doktora veya eşdeğer dereceli, %19,4’ü yüksek lisans mezunu olarak belirlendi. Bu durum, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde nitelikli insan kaynağının önemini vurguluyor.

Bölgesel Harcama Yoğunluğu

Coğrafi dağılıma bakıldığında, AR‑GE harcamalarının %31,8’i İstanbul (TR10) bölgesinde gerçekleşti. Bunu %30’u Ankara (TR51) izlerken, %9,5’i Doğu Marmara (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova – TR42) bölgesine ait. Personel açısından da İstanbul %32,2, Ankara %19,8** oranlarıyla öne çıkıyor.

Şirketlerin AR‑GE Yatırımları ve Endüstriyel Etkiler

Şirketler toplam 637,3 milyar lira AR‑GE harcaması gerçekleştirdi. Bu harcamanın %54,9’u doğrudan AR‑GE merkezlerinde yapıldı ve bu merkezlerdeki harcamanın %89,5’i 250 ve üzeri çalışanı olan köklü firmalar tarafından karşılandı.

İmalat sanayisi kapsamında 322,7 milyar lira AR‑GE bütçesi belirlendi. Bu bütçenin %47,7’si yüksek teknoloji alanındaki girişimler tarafından harcandı. Orta‑yüksek teknoloji firmaları, araştırmacı istihdamında 32.399 kişi ile en yüksek rakama sahip oldu.

Devlet Teşviklerinin Rolü

2015‑2025 döneminde devletin dolaylı AR‑GE teşviklerinin payı %14,8’den %26,5’e yükseldi. Bu dönemde şirketlerin toplam AR‑GE harcaması 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya sıçradı; dolayısıyla teşviklerin etkisi uzun vadeli büyüme stratejilerinde belirleyici bir faktör olarak öne çıkıyor.

Ekonomik ve Stratejik Değerlendirme

AR‑GE harcamalarındaki bu artış, Türkiye’nin yüksek katma değerli üretim hedefi ve küresel rekabet gücünü artırma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. GSYH içindeki AR‑GE payının %1,5’e ulaşması, ülkenin OECD ortalamalarına yaklaşma çabasının bir göstergesi. Ayrıca, özel sektörün ve yükseköğretim kurumlarının iş birliği, yenilikçi ekosistemin genişlemesine ve teknoloji odaklı istihdamın artmasına zemin hazırlıyor.

Önümüzdeki yıllarda, özellikle İstanbul ve Ankara gibi teknoloji merkezlerinin yoğunlaştığı bölgelerde AR‑GE yatırımlarının daha da artması bekleniyor. Kadın AR‑GE personelinin oranının yükselmesi ve yükseköğretim kurumlarındaki temsilin artması, kapsayıcı bir inovasyon politikası yönündeki olumlu bir trend olarak değerlendirilebilir.

Sonuç olarak, 2025 yılında Türkiye’nin AR‑GE harcamasının 980 milyar lirayı aşması, hem ekonomik büyüme hem de sektörel dönüşüm açısından kritik bir kilometre taşıdır. Bu dinamik, ülkenin uzun vadeli sürdürülebilir rekabet avantajı oluşturma hedefiyle uyumlu bir şekilde ilerlediğini gösteriyor.