Kredi Artışları ve Takipteki Alacaklar: Tarım Alarm Veriyor, Turizm Rahat Nefes Alıyor
Yüksek enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikaları, artan faiz oranları ve Türk Lirası (TL) ile yabancı para cinsinden ticari kredilere getirilen kısıtlamalar, şirketlerin finansmana erişimini zorlaştırmanın yanı sıra geri ödeme süreçlerini de önemli ölçüde etkiliyor. Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) Haziran ayı verileri, bu durumun sektörler üzerindeki etkilerini net bir şekilde ortaya koyuyor. Toplam ticari kredilerde %41’lik bir artışla 15.7 trilyon TL’ye ulaşılırken, sektörlerin takipteki alacaklarındaki değişimler dikkat çekici farklılıklar gösteriyor.
Sektörel Bazda Takipteki Alacaklar: Farklı Trendler Gözleniyor
En yüksek takipteki alacak oranına sahip sektör %4,8 ile inşaat olurken, tarım sektöründeki takipteki alacak bakiyesinin bir yılda %166 gibi çarpıcı bir oranda artması, diğer sektörlerin önüne geçerek endişe verici bir tablo çiziyor. Öte yandan, turizm sektörü takipteki alacak bakiyesini %23 oranında azaltmayı başararak olumlu bir performans sergiliyor.
Genel Kredi ve Takipteki Alacak Durumu
TBB’nin Haziran ayına ilişkin aylık bültenine göre, toplam kredilerde %42’lik bir artışla 20 trilyon 492 milyar TL’ye ulaşıldı. Bu kredilerin 19 trilyon 737 milyar TL’si bankalar tarafından nakdi olarak sağlandı. Finans piyasasında tasfiye edilecek alacak bakiyesi ise 539 milyar TL’ye yükseldi ve bunun 515 milyar TL’si bankacılık sektörüne ait. Takipteki alacakların toplam kredilere oranı, bir diğer deyişle takipteki alacak oranı, geçen yılın aynı ayına göre 0.7 puan artarak %2.6’ya çıktı.
Ticari kredilerde, bazı sektörlerde takipteki alacak oranı toplam kredilerdeki oranı aşıyor. TBB verilerine göre, 15.7 trilyon TL’ye ulaşan ticari kredilerin toplam içindeki payı %77. Ticari krediler içinde TL cinsi krediler, geçen yıla göre %29 artarak 7 trilyon 952 milyar TL’ye çıkarken, yabancı para kredilerdeki artış %55 olarak gerçekleşti ve 7 trilyon 784 milyar TL’ye ulaştı. Bu da ticari kredilerin %49’unu yabancı para cinsinden kredilerin oluşturduğunu gösteriyor. Ticari krediler içinde en büyük payı, %32’lik oran ve 5 trilyon TL’ye yakın kredi portföyüyle imalat sanayi alıyor. İmalat sanayini %19 ile toptan ve perakende ticaret takip ediyor. İnşaatın payı %9, gayrimenkul, ulaştırma ve haberleşme ile tarım kredilerinin toplam ticari krediler içindeki payı ise %7 seviyesinde bulunuyor.
Sektörlerin Kredi ve Takipteki Alacak Performansları
İmalat sanayinde nakdi krediler geçen yıla göre %45 artarken, tasfiye olunacak kredi bakiyesi aynı dönemde %152 arttı. Ticari kredilerde en yüksek ikinci paya sahip olan toptan ve perakende ticarette de nakdi krediler bir yılda sadece %39 artarken, tasfiye olunacak kredi miktarı %152’lik bir artış gösterdi. Perakende ve toptan ticarette takipteki alacak oranı ise %2.4 olarak hesaplandı. %4.8 ile en yüksek takipteki alacak oranına sahip olan inşaat sektöründe %45’lik bir nakdi kredi artışı yaşanırken, takipteki alacak oranı %40 ile daha düşük bir artış gösterdi. Ulaştırma ve haberleşmede %41’lik nakdi kredi artışına karşılık takipteki alacak oranı %9 azaldı. Tarım sektöründe ise %50 artan nakdi kredilere rağmen, takipteki alacak oranı artışı %166 ile tüm sektörler arasında en yüksek artış oldu.
Enerji sektöründe takipteki alacaklar %4 azalırken, bu sektör sadece %14’lük bir yıllık nakdi kredi artışı gerçekleştirdi. Enerji sektöründeki takipteki alacak oranı ise %3.7 seviyesinde bulunuyor. Turizm sektörü %46 oranında artırdığı nakdi kredilerine karşılık takipteki alacak bakiyesini %23 oranında geriletti. Turizm sektöründe takipteki alacak oranı ise %1.4 ile bankacılık sektörü ortalamasının altında kaldı. Diğer sektörlerde ise (savunma ve kamu yönetimi, zorunlu sosyal güvenlik kurumları, madencilik, toplumsal sosyal ve kişisel hizmetler, sağlık ve sosyal hizmetler, balıkçılık, işçi çalıştıran Özel Kişiler, eğitim sektörleri ve sektör bilgisi tespit edilememiş kitle) %50’lik bir nakdi kredi artışı yaşanırken, takipteki alacak bakiyesi %79 arttı.
Yabancı Para Kredilerdeki Sektörel Dağılım
Bankacılık sektöründe nakdi kredilerin %49’unu oluşturan ve aylık büyüme sınırı %0.5 ile oldukça düşük seviyede bulunan yabancı para kredilerde, enerji sektörü nakdi krediler içinde en yüksek paya sahip. TBB verilerine göre, enerji sektörünün nakdi kredilerinde yabancı para kredinin payı %84 seviyesinde. İmalat sanayinde yabancı para kredilerin payı %62 olurken, toptan ve perakende ticarette bu oran %27 olarak ölçüldü. Yabancı para kredinin toplam nakdi kredileri içinde en düşük paya sahip olan sektör ise %5 ile tarım oldu. İnşaat sektöründe bu oran %54, gayrimenkulde %56, ulaştırma ve haberleşmede %63, turizmde %48, diğer sektörlerde ise %34 seviyesinde bulunuyor.
Sonuç: Sıkı Para Politikasının Sektörler Üzerindeki Etkileri
Türkiye ekonomisinde uygulanan sıkı para politikasının ve kredi koşullarının zorlaşmasının, farklı sektörler üzerinde farklı etkiler yarattığı görülüyor. Özellikle tarım sektöründeki takipteki alacaklardaki yüksek artış, sektördeki finansal sıkıntıların bir işareti olarak değerlendirilebilir. Turizm sektörünün ise takipteki alacaklarını azaltması, sektördeki toparlanmanın ve finansal performansın iyileşmesinin bir göstergesi olarak yorumlanabilir. Yabancı para kredilerdeki sektörel dağılım ise, sektörlerin döviz kuru riskine karşı ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor. Enerji sektörünün yüksek oranda yabancı para kredisi kullanması, bu sektörün döviz kuru dalgalanmalarından daha fazla etkilenebileceği anlamına geliyor.
