ÖTV Gelirleri Vatandaşın Tüketimiyle Rekor Kırdı: İşte Detaylar
Türkiye’de Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirleri, özellikle kolalı gazlı içeceklerden elde edilen gelirlerdeki dikkat çekici artışlarla önemli bir yükseliş gösterdi. 2015 yılında 105,9 milyar lira olan toplam ÖTV gelirinin, 2025 yılı sonunda 2,1 trilyon liraya ulaşması bekleniyor. Bu, on yıllık süreçte yaklaşık yüzde 1902’lik bir artış anlamına geliyor. Özellikle kolalı gazlı içeceklerden alınan ÖTV’deki artış dikkat çekiyor. 2015’te 345 milyon lira olan bu gelir, 2025 sonunda 17,6 milyar liraya yükselerek yüzde 5 bini aşan bir artış gösterdi.
ÖTV Gelirlerindeki Artışın Nedenleri
ÖTV gelirlerindeki bu dramatik artışın birkaç temel nedeni bulunuyor. İlk olarak, hükümetin özellikle “erdemsiz mallar” olarak nitelendirilen sigara, alkol ve kolalı gazoz gibi ürünlerin tüketimini caydırmak amacıyla uyguladığı vergilerdeki artışlar önemli bir etken. Ancak, kolalı gazozlardan alınan verginin sigara kadar tüketimi caydırmada etkili olmadığı görülüyor. Tüketimdeki artış ve vergi düzenlemelerinin kapsamının genişletilmesi, kolalı gazlı içeceklerden alınan ÖTV’nin toplam ÖTV tahsilatı içindeki payının yüzde 0,3’lerden yüzde 1’lere yükselmesine neden oldu.
2018 yılındaki düzenleme, bu artışta önemli bir dönüm noktası oldu. Bu düzenleme ile meyvalı ve sade gazozlar, alkolsüz biralar, meyve nektarları, meyveli içecekler, limonatalar, enerji içecekleri, sporcu içecekleri, soğuk çay, soğuk kahve, tonik ve tatlandırılmış veya aromalandırılmış benzeri içecekler ÖTV kapsamına dahil edildi. Bu genişleme, kolalı gazlı içeceklerden alınan ÖTV gelirinin katlanmasına yol açtı. Ayrıca, 2021 yılında kolalı gazozlardaki ÖTV oranının yüzde 25’ten yüzde 35’e çıkarılması da gelir artışında etkili oldu.
ÖTV Gelirlerinin Bütçe İçindeki Yeri
Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, 2015-2024 döneminde kolalı gazozlardan alınan ÖTV tutarı 30,6 milyar TL‘ye ulaştı. Bu yıl beklenen tahsilatla birlikte bu rakamın 48 milyar lirayı aşması bekleniyor. 2015 yılında toplam ÖTV geliri 105,9 milyar lira iken, 2025 sonunda bu rakamın 2,1 trilyon liraya çıkması öngörülüyor. Bu, bütçe gelirleri açısından önemli bir kaynak oluşturuyor.
Temmuz 2025 bütçe gerçekleşmelerine göre, yılın ilk yedi ayında bütçe gelirleri 4,5 trilyon lira olarak gerçekleşti. Bunun 3,8 trilyon liralık kısmı vergilerden elde edildi. Maliye, 515 milyar liralık dahilde KDV ve 743 milyar liralık ÖTV geliri kaydetti. İthalde alınan KDV ise 750 milyar lira oldu. Geçen yılın ilk yedi ayına kıyasla vergi gelirleri yüzde 49,6 oranında arttı. Dahilde alınan KDV yüzde 59,4 ve ÖTV yüzde 37,8 artış gösterdi. İthalde alınan KDV’deki artış ise yüzde 24,4 olarak gerçekleşti.
Kolalı Gazozlardan Alınan ÖTV’nin Diğer Kalemlerle Karşılaştırılması
ÖTV kalemi altında sınıflandırılan kolalı gazozlardan elde edilen gelir, geçen yılın ilk yedi ayında 5,9 milyar lira iken bu yılın aynı döneminde yaklaşık 9,9 milyar liraya yükseldi. Bu, yüzde 66,4’lük bir artışa denk geliyor. Kolalı gazozlardan alınan vergi, ÖTV içerisinde tutar bakımından en küçük kalem olmasına rağmen, artış oranı bakımından diğer kalemleri geride bıraktı. Alkollü içkilerdeki yüzde 44,4, tütündeki yüzde 41,7, motorlu taşıtlardaki yüzde 37,5, petrol ve doğal gazdaki yüzde 33,8 ve dayanıklı tüketim mallarındaki yüzde 31,6’lık artışlar, kolalı gazozlardaki artışın altında kaldı.
Uluslararası Uygulamalar ve Gelecek Beklentileri
Devletler, sağlık açısından zararlı gördükleri ürünlere ilave vergiler uygulayarak tüketimi azaltmayı hedefliyor. Dünyada tütün ve alkollü içeceklere uygulanan vergiler bu konuda en bilinen örnekler. Türkiye’de ÖTV, 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na göre belirlenen mallar üzerinden alınıyor. Bu vergiler yoluyla devlet, erdemsiz mallara olan aşırı talebi kısarken aynı zamanda gelir elde ediyor. Dünyada 50’den fazla ülke ve ABD ile Kanada’da bazı eyaletler şekerli içeceklere vergi uyguluyor. Uygulama ülkeden ülkeye değişiklik gösterse de, İngiltere gibi bazı ülkelerde ürün içeriğindeki şeker miktarına göre kademeli vergilendirme yapılıyor. Suudi Arabistan örneğinde ise ürünün satış fiyatı üzerinden belli oranda vergi alınıyor.
ÖTV gelirlerindeki bu artış trendinin devam etmesi bekleniyor. Özellikle hükümetin sağlık politikaları doğrultusunda şekerli içecekler ve diğer zararlı ürünlere yönelik vergi düzenlemelerini sıklaştırması, ÖTV gelirlerinin daha da artmasına katkı sağlayabilir. Ancak, bu durumun tüketici davranışları üzerindeki etkisi ve sektörün geleceği yakından takip edilmesi gereken bir konu.
