YTAK Kredileri Kullanımında Yavaş Seyir: Yatırımlar Beklentileri Karşılamıyor mu?
Yüksek tutarlı ithal malların yerli üretimini teşvik etmek, turizmi canlandırmak ve deprem bölgesindeki yatırımları hızlandırmak amacıyla hayata geçirilen Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programında, fiili kullanımların istenilen seviyeye ulaşamaması dikkat çekiyor. Merkez Bankası verilerine göre, 2025 Eylül ayı ilk haftası itibariyle YTAK kredileri için fiili kullanım 103 milyar 195 milyon TL düzeyinde kaldı. Bu durum, programın hedeflerine ulaşma konusunda soru işaretleri yaratıyor.
YTAK Kredilerinde Beklentiler ve Gerçekleşmeler
Hükümet, yeni sisteme geçilmesinin ardından 2025 yılında bu kredilerin tahsis edildiği yatırımların hızlanmasını hedeflemişti. 2026 için de Orta Vadeli Program’da (OVP) aynı hedef korunuyor. Ancak, mevcut veriler bu hedeflere ulaşmanın zorlu olabileceğini gösteriyor. YTAK kredilerinin fiili kullandırımı 2020’de başlamış ve 2023 sonu itibariyle toplam tahsisat 100 milyar TL’yi aşmıştı. 2024 sonunda sistem değiştirilmiş ve yeni tahsisatlar yapılmıştı. Program için her yıl 100 milyar TL olmak üzere toplamda 300 milyar TL tahsis ayrılmış, Haziran 2025’te enflasyonun da etkisiyle bu tutar 500 milyar TL’ye çıkarılmıştı.
Yatırım İzleme Açısından YTAK Kredilerinin Önemi
YTAK kredileri, Merkez Bankası kaynaklı olması ve görece yüksek tutarlı yatırımlardan oluşması nedeniyle, yatırımların gerçekleşme hızına yönelik önemli bir gösterge olarak kabul ediliyor. Kredi yavaşlatma veya başka finansal sorunlar olmaması, bu kredilerin kullanım hızının daha net bir yatırım sinyali vermesini sağlıyor. Üstelik bu yatırımların stratejik öneme sahip, yüksek teknolojili, döviz getirici ve ithal ikamesi sağlayacak alanlarda olduğu varsayılıyor. Bu nedenle, YTAK kredilerinin performansı ülke yatırım politikası açısından da büyük önem taşıyor. Bu yatırımların bazılarının Cumhurbaşkanı Kararıyla alınabilen Proje Bazlı Teşvik ve Temmuz 2024’te ilan edilen HIT-30 programı kapsamında olduğu biliniyor.
YTAK Kredilerinin Kapsamı ve Kullanım Alanları
Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi, 2020 yılından itibaren hızlı bir tahsis ve kullanım sürecine girmişti. Merkez Bankası kaynağı olarak ayrılan tutarlar, ithal ikamesi ve stratejik yatırımlar yanında, döviz getirici unsur olarak turizm yatırımlarına da verilmeye başlandı. Özellikle deprem sonrası, bölgedeki yatırımlar da YTAK kapsamına alındı. Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası aracılığıyla avans ve yatırım gerçekleştikçe ödeme şeklinde verilen kredilerin kullanıldığı bu dönemde, 2022 sonu itibariyle 29 milyar TL ve 2023 sonunda ise 86.2 milyar TL fiili kredi kullanımı gerçekleşti.
Yeni Sistem ve Değişen Şartlar
Yeni sistemin uygulanmaya başlandığı 2024 başından itibaren 16 milyar 986 milyon TL’lik fiili kullanım gerçekleşti. 2023 başlarında tahsisin 100 milyar TL’yi aştığı belirtilmişti. Aralık 2024’te Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, toplam tahsisi 225 milyar TL’yi aşan, 25 yeni projenin işlemlerinin tamamlandığı bilgisi verilmişti. Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi, 2020-2023 döneminde stratejik öncelik sayılan alanlar ile turizm yatırımları için, yatırım yapmak isteyen kuruluşların başvurularıyla tahsis ediliyordu. Ancak, bu sistem 2023 sonunda değiştirildi. Yeni mevzuatla 261 stratejik öncelikli ürün ve 261 teknoloji alanındaki yatırım projelerinin başvurması şartı getirildi. Bu projeler değerlendirilip puanlanıyor ve önceliklendirmeye göre tahsis yapılıyor. YTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na proje başvurusu, puan ve onay alınması sonrasında Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası aracılığıyla, Merkez Bankası kaynaklı olarak tahsis ediliyor. YTAK 2 yıl ödemesiz, 10 yıla kadar vadeli ve faiz oranı da TSP puanına bağlı olarak indirimli uygulanıyor.
Raporlama Eksikliği ve Şeffaflık Sorunları
YTAK kredilerine yönelik özel bir raporlama yapılmıyor olması, programın etkinliğinin değerlendirilmesini zorlaştırıyor. Kaç projeye yönelik olarak tahsis yapıldığı, bu tahsisten ne kadar kullanım gerçekleştiği ve fiili yatırım durumuna ilişkin detaylı verilere erişilemiyor. Her türlü yatırım teşvik belgeli olduğu için, genel teşvik sistemi içinde yayımlanan projelerden biri olarak değerlendirilmesine karşılık, hangilerinin YTAK kapsamında finanse edildiği bilinmiyor. Bu durum, şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından eksiklikler yaratıyor.
Sonuç ve Değerlendirme
Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi (YTAK) programının, hedeflenen yatırım hızını yakalayamaması, programın etkinliği ve uygulama süreçleri hakkında soru işaretleri yaratıyor. 2025 ve 2026 için belirlenen hedeflere ulaşılabilmesi için, programın daha yakından izlenmesi, raporlama mekanizmalarının geliştirilmesi ve potansiyel darboğazların tespit edilerek çözümler üretilmesi gerekiyor. Aksi takdirde, YTAK kredilerinin beklenen katkıyı sağlayamaması, ülke ekonomisi için önemli bir fırsat kaybı anlamına gelebilir.
