KONDA: “Sıfır Gün Harcaması” Türkiye’de Yaygın Tüketim Alışkanlığı Oldu
KONDA Araştırma’nın Eylül 2025 Barometre raporu, Türkiye’deki ekonomik sıkışıklığın tüketici davranışları üzerindeki derin etkilerini çarpıcı bir şekilde ortaya koydu. Rapora göre, çalışan kesimin büyük bir bölümü maaşlarını alır almaz, hatta aynı gün içinde harcamalarını gerçekleştiriyor. “Sıfır gün harcaması” olarak adlandırılan bu eğilim, Türkiye genelinde en yaygın tüketim alışkanlığı haline gelmiş durumda. Araştırmaya katılanların yüzde 78’i bu davranışı belli ölçüde sergilediğini belirtirken, dikkat çekici bir şekilde yüzde 38’i ise maaşlarını aldıkları anda tamamen tükettiklerini ifade ediyor.
Maaşlar Alındığı Gün Tükeniyor, Tasarruf İmkânsız Hale Geldi
“Sıfır gün harcaması” kavramı, raporda maaş alındığı gün yapılan yüksek düzeyli harcamalar, yani paranın hiç bekletilmeden, anında harcanması eğilimi olarak tanımlanıyor. Özellikle sabit ve düşük gelir gruplarında bu durum, zorunlu harcamalara yetişebilme çabasının somut bir göstergesi olarak öne çıkıyor. KONDA’nın araştırması, hane halkı bütçelerinin maaşla birlikte adeta bir anda dağıldığını ve tasarruf yapmanın neredeyse imkansız hale geldiğini gösteriyor. Bu durum, ekonomik belirsizliğin ve geçim sıkıntısının hane halkı üzerindeki baskısını açıkça gözler önüne seriyor.
Ekonomideki dalgalanmalar ve enflasyonist baskılar, tüketicilerin harcama alışkanlıklarını önemli ölçüde etkiliyor. Özellikle temel ihtiyaçlar ve zorunlu harcamalar, maaşların büyük bir bölümünü kısa sürede tüketiyor. Bu durum, tüketicilerin gelecek için plan yapmasını zorlaştırıyor ve ekonomik güvenliklerini tehdit ediyor.
Tüketici Davranışlarında Öne Çıkan Eğilimler
KONDA verilerine göre, tüketicilerin en sık başvurduğu davranış biçimi “sıfır gün harcaması” olurken, “küçük ödül anlayışı” yüzde 14‘lük düzenli tekrar oranıyla ikinci sırada yer alıyor. Tüketicilerin sadece yüzde 5’i her zaman “kendimi ödüllendirmek için alışveriş yaparım” diyor. “Alışveriş terapisi”, “intikam harcaması”, “felaket harcaması” ve “gösterişçi yönetim” gibi diğer tüketim davranışları ise, katılımcıların büyük oranda “hiçbir zaman” tercih etmediği davranışlar olarak öne çıkıyor.
Bu veriler, tüketicilerin harcama alışkanlıklarında daha çok ihtiyaç odaklı ve zorunlu harcamalara yöneldiğini gösteriyor. Lüks tüketim veya dürtüsel alışverişler, ekonomik sıkıntılar nedeniyle geri plana itilmiş durumda. Tüketiciler, gelirlerini daha dikkatli yönetmeye ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya odaklanıyor.
“Küçük Ödül Anlayışı” ve Diğer Harcama Eğilimleri
Araştırmada “küçük ödül anlayışı” davranışına ilişkin verilerde, katılımcıların yüzde 46’sı bu tutumu hiç sergilemediğini, yüzde 5’i ise her zaman uyguladığını belirtiyor. “Alışveriş terapisi” olarak tanımlanan davranışta ise katılımcıların yüzde 69’u bu eğilimi hiç göstermediğini ifade ediyor. “Gösterişçi harcama” eğilimine yönelik sonuçlarda da benzer bir tablo ortaya çıkıyor; katılımcıların yüzde 74’ü bu tür harcamalardan tamamen uzak durduğunu söylüyor.
Bu sonuçlar, tüketicilerin ekonomik zorluklar karşısında daha rasyonel ve bilinçli harcama davranışları sergilediğini gösteriyor. Gösterişten uzak, daha mütevazı ve ihtiyaç odaklı bir tüketim anlayışı yaygınlaşıyor.
Ekonomik Baskı ve Tüketim Alışkanlıkları
Veriler, özellikle düşük ve orta gelir grubundaki bireylerin her geçen ay daha fazla ekonomik baskı altında kaldığını ve harcama davranışlarının zorunluluklar doğrultusunda şekillendiğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Maaşların büyük bir bölümü, kira, faturalar, gıda ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlara ayrılıyor. Bu durum, tüketicilerin diğer harcamalar için çok az bir bütçe ayırmasına neden oluyor.
KONDA Araştırma’nın sosyal medya açıklamasında da şu değerlendirme yer aldı: “Ekonomik koşulların baskısıyla en yaygın tüketici davranışı yüzde 78 ile sıfır gün harcaması oluyor. Çalışan kesimin büyük bir bölümü maaşını alır almaz bitiriyor. Bu tüketim davranışına sahip bireylerin yüzde 38’i ‘her zaman maaşım alır almaz bitiyor’ diyor.”
Bu durum, ekonomik politikaların ve sosyal destek mekanizmalarının önemini vurguluyor. Düşük gelirli ve orta gelirli vatandaşların ekonomik refahını artırmaya yönelik politikalar, tüketim alışkanlıklarını ve yaşam standartlarını olumlu yönde etkileyebilir.
Sonuç olarak, KONDA’nın araştırması Türkiye’deki ekonomik sıkışıklığın tüketici davranışları üzerindeki derin etkilerini gözler önüne seriyor. “Sıfır gün harcaması” eğilimi, ekonomik belirsizliğin ve geçim sıkıntısının somut bir yansıması olarak öne çıkıyor. Tüketicilerin harcama alışkanlıkları, ekonomik koşulların etkisiyle sürekli olarak değişiyor ve bu değişimlerin yakından takip edilmesi, ekonomik politikaların belirlenmesinde önemli bir rol oynuyor.
