Yapay Zeka, Türkiye’de Naylon Faturayı Önleyemedi, Batı’da Üretimine Yardımcı Oldu
Türkiye’de yapay zekanın naylon faturayı önleme çabaları istenilen sonucu vermezken, batı ülkelerinde mükemmele yakın naylon fatura üretimine katkı sağladığı belirtildi. Yeni Ekonomi Danışmanlık Kurucu Ortağı Nazmi Karyağdı, konuya ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.
Türkiye’de Fatura Algısı ve Dijitalleşme Süreci
Türkiye’de faturanın “kutsal bir belge” olarak kabul edildiğini ve yıllardır kontrol altında tutulmaya çalışıldığını belirten Karyağdı, geçmişten günümüze fatura süreçlerindeki değişimlere dikkat çekti. Faturaların anlaşmalı matbaalarda bastırılması, noter onayı, perakende satış fişleri ve ödeme kaydedici yazarkasa uygulamalarıyla, “mahalledeki kırtasiyeci Mustafa abiden boş fatura alma” döneminin sona ereceği düşünülüyordu. Ancak gelinen noktada, dijitalleşme çabalarına rağmen naylon fatura sorunu devam ediyor.
2000’li yıllarda Türk Telekom, Avea, Turkcell, Vodafone ve Bursa Gaz ile başlayan e-arşiv fatura uygulaması, fatura saklama süreçlerinde önemli bir dönüşüm sağladı. İkinci nüshaların fiziksel depolarda saklanması yerine, dijital veri merkezlerinde tutulmaya başlanmasıyla, hem maliyetler azaldı hem de arşivleme kolaylaştı.
E-Fatura ve Diğer Uygulamalar Naylon Faturayı Engelleyemedi
E-fatura ve e-irsaliye gibi uygulamaların hayata geçirilmesine rağmen, naylon fatura kullanımının önüne geçilemediği belirtiliyor. Nazmi Karyağdı, “Bu kadar zapturapt, bu kadar elektronik belge uygulamasına e-defter, yeni nesil yazarkasa POS makinası, yazarkasalı akaryakıt pompası, UTTS vb…. ne hikmetse naylon faturaya duyulan ilgiyi kesmemiş durumda” ifadelerini kullandı. Bu durum, dijitalleşmenin tek başına sorunu çözmek için yeterli olmadığını gösteriyor.
Türkiye’de vergi denetim işgücünün %40’ının naylon fatura ile mücadeleye ayrıldığı ve toplam iş yükünün %75’inin bu konuya odaklandığı belirtiliyor. Kısa süre önce devreye alınan KURGAN sistemi de bu mücadeleye destek olmayı amaçlıyor.
Yapay Zeka Batı’da Naylon Fatura Üretiyor İddiası
Geçtiğimiz hafta Financial Times gazetesinde yayımlanan bir haberde, tanınmış firmaların çalışanlarının yapay zeka kullanarak kusursuza yakın faturalar üreterek işletme kayıtlarına dahil ettiği iddia edildi. Bu durum, yapay zekanın sadece verimliliği artırmakla kalmayıp, aynı zamanda suistimallere de zemin hazırlayabileceğini gösteriyor.
Yazılım üreticisi bir firmanın Eylül ayında sunulan faturaların %14’ünün yapay zeka ile üretildiğinin tespit edildiğine dikkat çekiliyor. Bu oran, yapay zekanın fatura oluşturma süreçlerindeki etkisini açıkça ortaya koyuyor.
Nazmi Karyağdı, Almanya merkezli kurumsal kaynak planlama yazılımı üreticisi SAP’nin Temmuz ayında yaptığı bir araştırmadan bahsediyor: “Finans müdürlerinin yaklaşık %70’i çalışanların seyahat giderleri veya makbuzlarında sahtecilik amacıyla yapay zeka kullandığını düşünüyor ve yaklaşık %10’unun kendi şirketlerinde gerçekleştiğinden emin olduğunu belirtiyor.” Bu bulgu, yapay zekanın potansiyel risklerini ve şirketlerin bu konuda dikkatli olması gerektiğini vurguluyor.
Karyağdı, “Bizde naylon faturayı kesemeyen dijitalleşme, gelişmiş ekonomilerde yapay zekâ programları sayesinde naylon fatura kesiyor” değerlendirmesiyle, dijitalleşme ve yapay zeka kullanımının etik boyutuna dikkat çekiyor. Teknolojinin doğru amaçlarla kullanılması ve suistimalleri önleyecek mekanizmaların geliştirilmesi büyük önem taşıyor.
Sonuç olarak, Türkiye’de naylon fatura ile mücadelede dijitalleşme ve yapay zeka kullanımının istenilen sonuçları vermediği görülüyor. Öte yandan, batı ülkelerinde yapay zekanın naylon fatura üretimine yardımcı olduğu iddiaları, konunun daha da karmaşık bir hale geldiğini gösteriyor. Bu durum, hem Türkiye’de hem de diğer ülkelerde vergi denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve yapay zeka kullanımının etik ilkelerle çerçevelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
