Yeni Vergi Paketi TBMM’de: Kimler Etkilenecek, Hedef Ne?

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edilen ve 36 maddeden oluşan yeni vergi paketi, kısa süre içerisinde Genel Kurul’a sunulması bekleniyor. Hükümet, bu teklifi “vergi adaletini güçlendirme ve kayıt dışılıkla mücadele” amacı ile sunduğunu belirtiyor. Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan ve kanun teklifine eklenen Etki Analizi, düzenlemenin temel amacının kamu gelirlerini artırmak olduğunu ortaya koyuyor.

Paketin Finansal Etkileri ve Gerekçeleri

Kamuoyuna henüz tam olarak açıklanmamış olan Etki Analizi’ne göre, vergi paketinin toplam etkisinin yaklaşık 350 milyar TL‘yi bulması bekleniyor. Bu miktarın 200 milyar TL’den fazlası ek gelir olarak hedeflenirken, yaklaşık 150 milyar TL‘sinin ise çeşitli tasarruf önlemleri ile sağlanması öngörülüyor. Düzenlemelerin büyük bir bölümü, doğrudan vergi tabanını genişletmeye ve istihdam üzerindeki prim yükünü artırmaya odaklanıyor.

Hazine, 2025 bütçesindeki açığı kapatmak amacıyla yeni gelir kaynakları oluşturmayı hedefliyor. Bu doğrultuda, işveren prim oranının bir puan artırılmasıyla 2026 yılında 111 milyar TL, prime esas kazanç üst sınırının asgari ücretin dokuz katına çıkarılmasıyla 63,7 milyar TL, kira istisnasının daraltılmasıyla 22 milyar TL ve noter harçlarının yeniden devreye girmesiyle 13,1 milyar TL ek gelir elde edilmesi planlanıyor. Diğer taraftan, genç girişimci teşvikinin kaldırılması ve işveren prim desteğinin azaltılmasıyla yaklaşık 110 milyar TL‘lik bir tasarruf sağlanması hedefleniyor. Bu tablo, paketin mali gerekçesinin sosyal boyutun önüne geçtiği yönünde eleştirilere neden oluyor.

Ekonomistlerin Değerlendirmeleri ve Olası Etkiler

DW Türkçe’den Pelin Ünker’e değerlendirmelerde bulunan ekonomist Emre Şirin, bu düzenlemelerin “reform” olarak adlandırılmasına rağmen, teknik olarak bir gelir artırıcı düzenleme niteliği taşıdığını belirtiyor. Şirin’e göre, kamu harcamalarının devam etmesi ve kaynak ihtiyacının artması durumunda, ilave vergi, harç ve ceza uygulamalarının devam etmesi kaçınılmaz olacak. Borçlanma, faiz yükü ve yeniden borçlanma döngüsünün 2026 yılında da en büyük sorun olacağını öngörüyor.

Kira Gelirlerindeki Değişiklikler ve Sonuçları

Konut kira gelirlerindeki vergi istisnası, artık yalnızca emekli, dul, yetim ve malul aylığı alanlara uygulanacak. Diğer mülk sahipleri ise yıllık kira gelirlerinin tamamını beyan etmek zorunda kalacak. Ayrıca, uzun vadeli konut kredisiyle ev alıp kiraya verenlerin faiz giderlerini düşebilme imkânı da kaldırılıyor. Bu durum, kredili ev sahipliği ile kredisiz mülk sahipliği arasındaki vergi farkını eşitleme gerekçesiyle açıklanıyor.

Bu değişikliklerin, özellikle düşük ve orta gelirli haneler için servet vergisine dönüşen bir yük yaratacağı yönünde eleştiriler bulunuyor. Ekonomist Şirin, bu değişikliğin kiracıları da dolaylı olarak etkileyeceğini vurguluyor. Vergi yükünün ev sahiplerinin üzerine gelmesi durumunda, bu maliyetin piyasa koşullarında kiraya yansıyacağını ve kiracılar için daha zor bir dönemin başlayabileceğini belirtiyor.

Gayrimenkul ve Araç Satışlarındaki Düzenlemeler

Tapuda satış bedeli ile gerçek piyasa değeri arasında bir fark tespit edilmesi durumunda, vergi ziyaı cezası artık yüzde 25 yerine bir kat olarak uygulanacak. Bu düzenleme ile eksik beyanın önüne geçilmesi hedefleniyor. İkinci el araç satışlarında ise noter harç muafiyeti kaldırılıyor ve satış bedeli üzerinden binde 2 oranında, en az bin TL harç alınacak. Hükümet, bu düzenlemelerle kayıt dışı ticareti azaltmayı amaçlıyor, ancak bu adımların işlem maliyetlerini yükselterek piyasayı daraltabileceği ifade ediliyor. Şirin, bu düzenlemeleri dolaylı vergi artışlarının bir parçası olarak değerlendirerek, enflasyon ve kaynak yaratma sorunlarının acısını yine sabit gelirli kesimin çekeceğini belirtiyor.

Yeni Harçlar ve Sosyal Güvenlikteki Değişiklikler

Sağlık, taşınmaz ve kıymetli maden sektörlerine getirilen yıllık ruhsat ve faaliyet harçları dikkat çekiyor. Özel sağlık kuruluşlarından diş polikliniğine, veteriner kliniğinden kuyumculuk işletmelerine kadar birçok meslek grubu, her yıl 10 bin TL ile 7,5 milyon TL arasında değişen harçlar ödemek zorunda kalacak. Bu uygulama, vergi oranını artırmadan gelir tabanını genişletme stratejisi olarak değerlendiriliyor. İşveren prim oranı yüzde 11’den yüzde 12’ye çıkarılırken, emeklilik prim oranı da 1 puan artırılıyor. Kısmi süreli çalışanlar, tarım işçileri ve ev hizmetlerinde çalışanların prim oranları da yüzde 20’den yüzde 21’e yükseltiliyor. İmalat dışı sektörlerde Hazine prim desteği 4 puandan 2 puana düşürülüyor ve genç girişimcilere verilen prim desteği tamamen kaldırılıyor. Bu adımlar, Sosyal Güvenlik Kurumu gelirini artırmayı hedefliyor, ancak kayıt dışılıkla mücadelede ne kadar etkili olacağı tartışmalı. Ayrıca askerlik borçlanması, isteğe bağlı sigorta ve BAĞ-KUR ihya prim oranları da yüzde 45’e yükseltiliyor, bu da sigorta yükünü doğrudan artıracak.

Vergi Adaleti Tartışmaları ve Beklentiler

Teklifin gerekçesinde “vergi adaleti” vurgusu yapılsa da düzenlemenin yüksek gelir grupları yerine orta sınıfa daha fazla yük getirdiği eleştirileri öne çıkıyor. Serbest yatırım fonlarının vergi istisnası kaldırılırken, servet vergisi veya artan oranlı gelir vergisi gibi doğrudan adalet sağlayıcı adımlar yer almıyor. Vergi uzmanlarına göre en büyük eksiklik, gelir vergisi tarifesinin yeniden düzenlenmemesi. Ücretliler, yılın ilk aylarında bir üst vergi dilimine girdikleri için fiilen daha fazla vergi ödüyor, ancak bu yapısal sorun yine çözülmedi. Dolaylı vergilerin (KDV, ÖTV, harç) ağırlığı da azaltılmadı ve bu durum, düşük gelirli kesimi orantısız biçimde etkiliyor. Ekonomist Şirin, genel tabloya dair beklentisini “Acı ama gerçek, 2026 yılı 2025 yılını mumla aratacak” şeklinde özetliyor.

Sonuç: Gelir Artışı mı, Adalet mi?

Yeni vergi düzenlemeleriyle Hazine’nin yeni gelir kaynakları yaratması bekleniyor. Ancak vergi adaleti açısından tablo karmaşık. Emekli, ücretli ve küçük işletmelerin üzerindeki dolaylı yük artarken, sermaye kesiminin kullandığı istisna ve muafiyetlerin toplamı 2026 itibarıyla 3,6 trilyon TL’ye ulaşıyor. Vergi adaletini sağlayabilmek için yalnızca gelir artırıcı değil, harcama politikalarını da dengeleyen bir mali reform gerektiği görüşü giderek güçleniyor.