Küresel Ticaret Tarife Baskısına Rağmen Direniyor, Büyüme Beklentisi Sürüyor

Dünya ekonomisi, ticaret politikalarındaki dalgalanmalara rağmen direnç göstermeye devam ediyor. Alman lojistik devi DHL’in New York Üniversitesi Stern School of Business (NYU Stern) ile iş birliği içinde hazırladığı DHL Global Connectedness Tracker (Küresel Bağlantılılık Takip Aracı) raporu, küresel ticaretin güçlü seyrini ortaya koyuyor.

Küresel Ticaretin Direnci ve Büyüme Beklentileri

Rapor, ABD’nin gümrük vergilerini 1930’lardan bu yana görülmemiş seviyelere çıkarmasına rağmen küresel ticaretin canlılığını koruduğunu vurguluyor. 2025’in ilk yarısında, uluslararası ticaretin pandemi toparlanması haricinde 2010’dan bu yana kaydedilen tüm yarı yıllardan daha hızlı büyüdüğü belirtiliyor. Bu durum, küresel iş dünyasının beklenmedik bir dayanıklılık sergilediğinin önemli bir göstergesi.

ABD İthalatındaki Artış ve Çin’in Stratejik Hamleleri

Raporun dikkat çeken bir diğer bulgusu ise, alıcıların gümrük vergisi artışlarından önce alımlarını öne çekmesiyle ABD ithalatının 2025’in başlarında önemli bir artış göstermesi. Çin ise, ABD’ye yaptığı ihracattaki düşüşü ASEAN (Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği) bölgesine yaptığı sevkiyatlardaki artışla tamamen telafi ederken, Afrika, Avrupa Birliği ve diğer pazarlara yaptığı ihracatı da kayda değer ölçüde artırmış durumda. Bu durum, Çin’in küresel ticaret ağındaki esnekliğini ve alternatif pazarlara yönelme kabiliyetini ortaya koyuyor.

ABD’deki ön yükleme dalgasının azalmasının ardından dahi, küresel ticaret hacimleri önceki yıl seviyelerinin üzerinde kalmayı başardı. Bu durum, ticaretin temelde sağlam bir zeminde olduğunu ve geçici dalgalanmalara rağmen büyüme potansiyelini koruduğunu gösteriyor.

Gelecek Beklentileri: Yıllık %2,5’lik Büyüme Öngörüsü

Rapora göre, küresel ticaretin büyüme trendini sürdüreceği öngörülüyor. 2025’ten 2029’a kadar olan dönem için küresel ticaret hacimlerinde yıllık yüzde 2,5’lik bir büyüme bekleniyor. Bu oran, önceki on yılın büyüme hızına yakın bir seviyede. ABD’nin gümrük vergilerini artırmasına rağmen ticaretin büyümeye devam etmesinin temel nedenlerinden biri, 2024 yılında küresel mal ithalatının sadece yüzde 13’ünün ABD’ye yapılması ve ihracatın yüzde 9’unun ABD’den yapılması. Ayrıca, çoğu ülkenin geniş çaplı gümrük vergisi artışları konusunda ABD’yi takip etmemesi de bu büyümeyi destekleyen bir faktör olarak öne çıkıyor.

ABD gümrük tarifelerinin küresel ticaretteki büyümeyi yavaşlatabileceği tahmin edilse de, durdurması beklenmiyor. Mevcut tarife artışları dalgasından önce (Ocak 2025’te), küresel mal ticaret hacminin 2025-2029 döneminde yıllık yüzde 3,1 oranında büyüyeceği tahmin edilirken, bu oran daha sonra yüzde 2,5’e düşürüldü. Bu revizyonda, Kuzey Amerika en sert düşüşü yaşadı; Ocak 2025’te yüzde 2,7 olan tahminler Eylül ayında sadece yüzde 1,5’e geriledi. Diğer bölgelerin çoğunda daha küçük aşağı yönlü revizyonlar yaşanırken, Güney ve Orta Amerika ile Karayipler’in yanı sıra Orta Doğu ve Kuzey Afrika için tahminler yükseltildi. Bu bölgelerdeki çoğu ülke ABD’nin nispeten küçük tarife artışlarıyla karşı karşıya ve Orta Doğu ticaretinin artan petrol üretimi ve ihracatından faydalanması bekleniyor.

Uluslararası Yatırımların Durumu

2025’in ilk yarısında uluslararası şirket yatırımlarına ilişkin veriler karışık sinyaller verse de, küresel iş dünyasının genel direncinin altını çiziyor. Şirketlerin yatırımlarını dış pazarlardan iç pazarlara yönlendirdiğine dair belirgin bir eğilim bulunmuyor. Örneğin, birleşme ve satın alma işlemlerinin sınır ötesi payı büyük ölçüde değişmedi. Ancak, belirsizliğin bazı sınır ötesi yatırımları, özellikle de 2025’in ikinci çeyreğindeki daha küçük işlemleri ve yeni yatırımları ertelettiği veya iptal ettirdiği görülüyor.

Jeopolitik Çatışmaların Etkisi

Rapora göre, 2024 yılı, Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek sayıda aktif küresel çatışmaya işaret etse de, dünya ekonomisinde birbirine rakip jeopolitik ülke grupları arasında büyük bir bölünme yaşanmıyor. Doğrudan ABD-Çin bağları zayıflamaya devam ederken ve Rusya Batı’ya bağlı ekonomilerden büyük ölçüde kopmuşken, dünya henüz bir bütün olarak iş ilişkilerini jeopolitik hatlar boyunca önemli ölçüde yeniden yönlendirmedi.

Ticaretin Bölgeselleşmesi Efsanesi

DHL Global Connectedness Tracker, aksine, ticaretin daha bölgesel hale gelmediğini gösteriyor. Aslında, ticareti yapılan malların kat ettiği ortalama mesafe 2025’in ilk yarısında yaklaşık 5.000 kilometre ile yeni bir rekora ulaştı. Başlıca dünya bölgeleri arasındaki ticaretin payı yüzde 51 ile rekor düşük seviyeye geriledi. Yeni pazarlara yapılan doğrudan yabancı yatırımlar da daha az bölgesel hale gelirken, uluslararası birleşme ve satın alma faaliyetleri istikrarlı bir bölgeselleşme seviyesinde kaldı.

Küreselleşmenin Durumu ve Türkiye’nin Ticaretindeki Değişim

Rapor aynı zamanda ticaret, sermaye, bilgi ve insan akışına dayalı daha geniş küreselleşme olgusunu da ölçüyor. Sıfırdan (ulusal sınırlar arasında akış yok) yüzde 100’e (sınırların ve mesafenin hiçbir etkisi yok) uzanan bir ölçek kullanılarak yapılan ölçümlerde, şu anda küresel seviye yüzde 25 olarak belirlendi. Bu seviye 2022’deki rekor seviyesinden bu yana neredeyse hiç değişmedi. Bu durum, küreselleşmenin önemli bir direnç gösterdiğini ortaya koyuyor.

Rapor, Türkiye’nin ticaretinde bölgeselleşme eğiliminin güçlendiğini ortaya koyuyor. Türkiye’nin mal ticaretinde ortalama mesafe 2024’e kıyasla 2025’in ilk yarısında yaklaşık 20 kilometre azaldı. Bu da Türkiye’nin ticaretinde yakın coğrafyadaki ülkelerle ilişkilerini artırdığını gösteriyor. Küresel sıralamada Tayland, Çin, Singapur ve Almanya gibi ülkeler de benzer şekilde daha kısa mesafeli ticarete yöneldi. Buna karşılık Nijerya, İrlanda ve İsviçre gibi ülkelerde ortalama ticaret mesafesi yükseldi. DHL analizi, bu eğilimin “küreselleşmeden kopuş” anlamına gelmediğini, tam tersine uluslararası ticaretin zaten büyük ölçüde bölgesel nitelik taşıdığını vurguladı.

Uzman Görüşleri ve Değerlendirmeler

DHL Küreselleşme Girişimi Direktörü Prof. Steven A. Altman, “2025 yılında şu ana kadarki ticaret ve uluslararası ticari yatırım eğilimleri küreselleşmenin tersine döndüğü görüşünü desteklemiyor. Küreselleşmeye yönelik mevcut politika tehditlerini göz ardı etmek hata olsa da şirketler genel olarak uluslararası piyasalardan geri çekilmiyor. Ticaret kayıtlardaki en uzun ortalama mesafeyi aşıyor ve jeopolitik çatışmalar dünyadaki uluslararası faaliyetlerin sadece küçük bir kısmını yeniden şekillendiriyor. Son veriler, şirketlerin ülke veya bölgelere çekilmek yerine bağlantılı bir dünyanın risk ve fırsatlarını yönettiğini gösteriyor,” şeklinde konuştu.

DHL Express CEO’su John Pearson ise, tüm olumsuzluklara rağmen DHL Global Connectedness Tracker’ın küresel ticaretin süregelen gücünü vurguladığını belirterek, “Ticaret engelleri dünyanın çıkarlarına hizmet etmez. Ancak, dünyanın dört bir yanında birbirleriyle iş yapmak isteyen alıcı ve satıcıların yaratıcılığını asla göz ardı etmemeliyiz. DHL olarak, müşterilerimizin uluslararası pazarlarda ortaya çıkmaya devam eden sayısız ticaret fırsatını yakalamalarına yardımcı olmaya hazırız” dedi.