Enflasyon Vatandaşı Tavuk ve Balığa Yöneltti: Kırmızı Et Tüketimi Düştü

Yüksek enflasyonun etkileriyle mücadele eden vatandaş, beslenme alışkanlıklarında önemli değişikliklere gitmek zorunda kaldı. Özellikle 2021 yılı sonlarında başlayan ve hızla yükselen enflasyon, et fiyatlarını önemli ölçüde etkiledi. Bu durum, tüketicilerin daha uygun fiyatlı protein kaynaklarına yönelmesine neden oldu. Tavuk ve balık, kırmızı ete göre daha uygun fiyatlı alternatifler olarak öne çıkarken, bu durum tüketim alışkanlıklarında belirgin bir değişime yol açtı.

Enflasyon ve Fiyat Artışları

Enflasyonun yükselişe geçtiği dönem olarak kabul edilen Aralık 2021’de TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) %36,08’e ulaşmıştı. Bu dönemde tavuk eti fiyatlarındaki artış, genel TÜFE artışının altında kaldı. Balık fiyatlarındaki artış ise TÜFE’ye yakın bir seyir izledi. Buna karşılık, kuzu eti ve dana eti gibi kırmızı et türlerindeki fiyat artışları, tavuk ve balık fiyatlarının oldukça üzerinde gerçekleşti. Kuzu ve dana eti fiyatlarındaki artışlar, tavuk eti fiyatlarının iki katından fazla olurken, balık fiyatlarının da iki katına yaklaştı.

2003=100 bazlı TÜFE endeksi, Aralık 2021’de 686,95 değerindeyken, Haziran 2025 itibarıyla %356 oranında artarak 3.132,17 değerine ulaştı. Aynı dönemde tavuk eti fiyat endeksi %241,9 oranında artış göstererek 968,13 seviyesinden 3.310,35 seviyesine yükseldi. Bu rakamlara göre, tavuk eti fiyat endeksi genel endeksin 114,1 puan altında kaldı. Balık fiyatlarındaki artış ise TÜFE genel endeksinin sadece 3,5 puan üzerinde gerçekleşti. Buna karşın kuzu eti fiyat endeksindeki artış %660,6, dana eti fiyat endeksindeki artış %616,7 ve genel olarak et fiyat endeksindeki artış %487,9 düzeyinde gerçekleşti.

Tüketim Alışkanlıklarındaki Değişim

Yüksek enflasyon döneminde dar gelirli kesim gelir kayıpları yaşadı. Bu durum, fiyatları hızla artan et türlerinde tüketimin azalmasına neden oldu. 2021 yılında kişi başına kırmızı et tüketimi 22,89 kg iken, 2024’te 16,6 kg’a geriledi. Buna karşılık, tavuk ve balık tüketimi artış gösterdi.

BESD-BİR verilerine göre, Türkiye’de kişi başına beyaz et tüketimi esas büyük artışını 2005-2010 yılları arasında gösterdi. Bu dönemde 13,59 kg’dan 18,45 kg’a çıktı. Son yüksek enflasyon döneminin başında, 2021 yılında 21,19 kg olan kişi başı beyaz et tüketimi, 2024 itibarıyla %16,1 artışla 24,6 kg’a yükseldi.

Balık tüketiminde de önemli bir artış yaşandı. 2021’de kişi başına tüketim 6,5 kg olarak verilirken, 2023’te 7,2 kg seviyesine geldi. 2024 rakamı henüz resmi olarak açıklanmamış olsa da, 2023 ihracat ve ithalat oranlarının aynı kaldığı varsayımıyla yapılan tahminlere göre bu rakamın 9 kg’a ulaşması bekleniyor. Bu da yaklaşık %38 civarında bir artış anlamına geliyor.

Kırmızı Et Üretimindeki Düşüş

2024 yılı, kırmızı et üretimi açısından oldukça çarpıcı bir düşüşe sahne oldu. TÜİK verilerine göre, toplam kırmızı et üretimi bir önceki yıla göre %11,7 azalarak 2 milyon 105 bin 895 tona geriledi. Bu üretimin 1 milyon 483 bin tonunu sığır eti, 509 bin tonunu koyun eti, 99 bin 500 tonunu keçi eti ve yaklaşık 14 bin tonunu manda eti oluşturdu.

Gelecek Beklentileri ve Sektörel Etkiler

Yüksek enflasyon ortamında tüketicilerin alım gücündeki düşüş, gıda sektöründe önemli değişimlere yol açtı. Özellikle kırmızı et fiyatlarındaki artış, dar gelirli vatandaşların daha uygun fiyatlı protein kaynaklarına yönelmesine neden oldu. Bu durum, tavuk ve balık üreticileri için olumlu bir tablo çizerken, kırmızı et üreticileri için zorlu bir dönemin başlangıcı oldu.

Enflasyonun kontrol altına alınması ve ekonomik istikrarın sağlanması durumunda, tüketim alışkanlıklarında yeniden bir denge oluşması beklenebilir. Ancak, gıda fiyatlarındaki genel artış trendi ve tüketicilerin bilinçlenmesi, tavuk ve balık tüketiminin önümüzdeki dönemde de yüksek seviyelerde seyretmesine neden olabilir.

Önümüzdeki dönemde, gıda sektöründe rekabetin artması ve üreticilerin maliyetleri düşürmeye yönelik çalışmalar yapması bekleniyor. Ayrıca, tüketicilerin sağlıklı ve dengeli beslenme konusundaki farkındalığının artması, protein kaynakları arasında daha çeşitli bir dağılımın yaşanmasına katkı sağlayabilir.