Aygaz Desteğiyle Sagalassos’ta Tarihi Keşifler: Sfenks ve Heykeller Gün Yüzüne Çıktı

Aygaz’ın uzun yıllardır sürdürdüğü destekle, UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Antik Kent Sagalassos’ta önemli arkeolojik buluntulara ulaşıldı. Aygaz, 20 yıldır sürdürdüğü ana sponsorluk ile Türkiye’nin kültürel mirasının korunmasına katkıda bulunarak tarihi aydınlatmaya devam ediyor. Son kazılarda sfenks Tanrı Tutu figürü ve biri ay tanrısı Men’e, diğeri Hermes’e ait olmak üzere iki adet gerçek boyutlu mermer heykel keşfedildi.

Sagalassos Kazıları: Tarihe Işık Tutan Yeni Buluntular

Aygaz’ın 2005 yılından itibaren ana sponsorluğunu üstlendiği Sagalassos Arkeolojik Araştırma Projesi, 2024 yılından itibaren Koç, Bilkent, KU Leuven ve Brüksel Vrije üniversitelerinin oluşturduğu uluslararası bir konsorsiyum tarafından yürütülüyor. Proje kapsamında Agora Gymnasiumu, Güneydoğu caddesi ve sokak çeşmesi restorasyon çalışmaları devam ediyor.

Burdur’un Ağlasun ilçesinde bulunan ve Türkiye’nin en iyi korunmuş antik kentlerinden biri olan Sagalassos’taki kazılarda elde edilen son bulgular, kentin tarihine dair önemli ipuçları sunuyor. Kentin tarihi, milattan önce 4200 yıllarına kadar uzanıyor. Sagalassos’ta ilk yerleşim izleri bu döneme ait.

Sagalassos’ta Yapılan Restorasyon Çalışmaları

Sagalassos’ta gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları, kentin tarihi dokusunu koruma ve gelecek nesillere aktarma amacı taşıyor. Bu kapsamda ilk olarak Roma İmparatoru Marcus Aurelius dönemine tarihlenen Antoninler Çeşmesi restore edilerek 2010 yılında yeniden suya kavuştu. 2011–2017 yılları arasında Yukarı Agora’da üç anıtsal kapı ve dört onursal sütun ayağa kaldırıldı. 2017–2023 döneminde ise Agora döşemesi restore edilerek alan, müze atmosferine dönüştürüldü. Böylece Yukarı Agora, Akdeniz’in en iyi korunmuş ve restore edilmiş antik meydanlarından biri haline geldi.

Sagalassos’un 2029’a kadar planlanan kazı çalışmaları programı çerçevesinde, Agora Gymnasiumu’nun restorasyonu ile Güneydoğu caddesi ve caddenin sınırında bulunan sokak çeşmesinin anastilosis çalışmaları hedefleniyor. Bu çalışmaların tamamlanmasıyla birlikte ziyaretçiler, antik kentin özgün yollarını kullanarak Yukarı Agora’ya ulaşabilecek.

Sfenks Tanrı Tutu ve Anadolu’daki Önemi

Sagalassos’taki son çalışmalarda ortaya çıkarılan sfenks Tanrı Tutu kabartması, Anadolu’da nadir görülen bir örnek teşkil ediyor. 2004 yılında Hamam-Gymnasion’un kuzey frigidariumunda (soğuk mekân) bulunan kabartma bezemeli mermer levhaların yeniden incelenmesiyle ortaya çıkan bu figür, Mısırlılaştırılmış duvar dekorasyon programının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Sahnede, üslup verilmiş bir kapının lento taşının üzerinde duran sfenks-tanrı Tutu hâkim. Kapının iki yanında yukarı ve aşağı Mısır’ın taçlarını giyen figürler yer alıyor; bu, Tutu’nun her iki ülke üzerindeki koruyucu gücünü simgeliyor.

Böyle bir ikonografinin Mısır dışındaki örnekleri bilinmediğinden, bu sahne Nil ülkesi dışında Mısır tanrılarına adanmış kutsal mekânlardaki dekorasyon programına bir ışık tutuyor.

Ay Tanrısı Men ve Hermes Heykelleri

Kazılarda gün yüzüne çıkarılan bir diğer önemli keşif ise biri ay tanrısı Men’e, diğeri Hermes’e ait olmak üzere iki adet gerçek boyutlu mermer heykelin bulunması oldu. Çeşmenin önünde bulunan Men heykeli, omuzlarının arkasındaki hilal ve tunik, pantolon, pelerin ile Frig başlığı gibi doğulu kıyafetleriyle tanınan Anadolu’nun ay tanrısını betimliyor. Stil analizinde eserin İ.S. 2. yüzyılın ortalarına veya sonlarına tarihliyor ve Sagalassos Men’ini bu tanrının günümüze ulaşmış en eski tam boy mermer tasviri yapıyor.

Hermes heykeli ise çeşmenin hemen arkasında yer alan Gymnasion’da yani kentin eğitim merkezinde bulundu. Çeşmenin yakınındaki Hermes heykeli sol koluna ve omzuna atılmış bir chlamys dışında çıplak olarak betimleniyor. Men ve Hermes heykelleri birlikte hem yerel kült geleneklerini, hem de daha geniş Greko-Romen heykel tiplerinin Sagalassos’un kentsel ve dini dokusuna nasıl entegre edildiğini yansıtıyor.

Aygaz’ın Sagalassos’a Desteği ve Gelecek Projeksiyonları

Aygaz Genel Müdürü Melih Poyraz, Anadolu’nun kültürel mirasının gelecek nesillere ulaştırılmasından duydukları gururu dile getirerek, Sagalassos’taki çalışmalarda 20 yıldır antik kentin ortaya çıkarılmasına tanık olmanın heyecanını yaşadıklarını belirtti. Bu süre zarfında Antoninler Çeşmesi’nden Yukarı Agora’ya kadar pek çok anıtın yeniden hayat bulduğunu aktaran Poyraz, “Antoninler Çeşmesi’nin restorasyonu, Aygaz’ın desteğinin en somut simgelerinden biri oldu. 2010 yılında çeşmenin suyla kavuşması o dönemde hem arkeoloji dünyası hem de kurumumuz için unutulmaz bir kilometre taşıydı.” şeklinde konuştu.

Poyraz, Yukarı Agora’yı Akdeniz’deki en iyi korunmuş ve restore edilmiş antik meydanlardan birine dönüştürdüklerini ve 2026’da 65. yıllarını kutlamaya hazırlanırken Sagalassos’a önümüzdeki yıllarda da katkı sunmaya devam edeceklerini açıkladı.

Sagalassos Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Peter Talloen, antik kentin Akdeniz’in en iyi korunmuş yerleşimlerinden biri olduğunu ve yüzyıllar boyunca süregelen kentsel yaşam, kültür ve dayanıklılığa dair eşsiz bir pencere sunduğunu söyledi. Talloen, bu süreçte Aygaz’ın desteğinin büyük önem taşıdığını, destekler sayesinde Sagalassos’un zengin mirasını görünür kıldıklarını, anıtlarını sürdürülebilir bir şekilde koruyup sunduklarını ifade etti. Bu olağanüstü mirasın hem yerel toplumda hem de dünya çapında ilham verici, eğitici ve etkileyici bir değer olarak yaşamasını sağlıyorlar.