COP30 İklim Zirvesi Brezilya’da: Taahhütler Yeniden Masada!

Brezilya, iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir dönemeçte, dünyanın en kapsamlı iklim zirvesi olan COP30’a ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. 10-21 Kasım tarihleri arasında Brezilya’nın kuzeyindeki Para eyaletinin başkenti Belem’de düzenlenecek olan bu zirve, küresel iklim hedeflerinin güncellenmesi ve uygulamaya konulması açısından büyük önem taşıyor.

COP30: İklim Taahhütleri İçin Kritik Bir Dönüm Noktası

COP30’un başkanlığını Büyükelçi Andre Aranha Correa do Lago yürütecek. Yaklaşık 1,4 milyon nüfusa sahip Belem şehrine, zirve kapsamında 50 bine yakın katılımcının gelmesi bekleniyor. Bu katılımcılar arasında ülke delegelerinin yanı sıra, dünyanın dört bir yanından çevre örgütleri, iş insanları ve düşünce kuruluşlarının temsilcileri de yer alacak.

Kentteki konaklama ve lojistik sorunlarını hafifletmek amacıyla, devlet ve hükümet başkanlarını bir araya getirecek olan Belem İklim Zirvesi, bu yıl 6-7 Kasım tarihlerinde, COP30 müzakerelerinden önce gerçekleştirilecek. Bu stratejik karar, liderlerin müzakerelerin tonunu belirlemesine olanak tanıyacak.

Lider Katılımında Düşüş Beklentisi

Yaklaşık iki hafta sürecek olan iklim müzakerelerinin tonunu belirleyecek zirveye katılımını teyit eden lider sayısının 60’ın altında kalması bekleniyor. Bu durum, COP30’un son yılların en düşük lider katılımıyla gerçekleşebileceği yönünde endişeler yaratıyor. Geçen yıl Bakü’de düzenlenen COP29’da 80 lider yer alırken, 2023’te Dubai’deki toplantıya ise 165 devlet ve hükümet başkanı katılmıştı.

Küresel emisyonlardan en fazla sorumlu ülkelerden biri olan ABD’nin COP30’a üst düzey bir temsilci göndermesi beklenmiyor. Bu durum, ABD Başkanı Donald Trump’ın ülkesini Paris Anlaşması’ndan çekmesi ve fosil yakıtları destekleyen politikalarını sürdürmesiyle ilişkilendiriliyor. Bu durum, Çin gibi yükselen ekonomilere yenilenebilir enerji yatırımlarıyla küresel iklim liderliğini üstlenme fırsatı sunuyor ve güç dengelerinin kayabileceği bir toplantı beklentisine yol açıyor.

Paris Anlaşması’nın 10. Yılında COP30’un Önemi

Paris Anlaşması’nın 10. yıl dönümünde düzenlenen COP30, küresel iklim hedeflerinde bir dönüm noktası olarak görülüyor. İklim değişikliğiyle mücadele amacıyla 2015’te kabul edilen ve 2016’da yürürlüğe giren Paris Anlaşması, küresel sıcaklık artışının bu yüzyıl sonuna kadar 2 derecenin altında tutulması ve mümkünse 1,5 dereceyle sınırlandırılmasını hedefliyor. Ancak, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün (WMO) verilerine göre, son 10 yıl kayıtlara “en sıcak 10 yıl” olarak geçti.

Zirvenin ana gündem maddelerinden biri, taraf ülkelerin her 5 yılda bir sunduğu ve bu yıl 2035’e yönelik iklim taahhütlerini içerecek şekilde güncellemeleri gereken Ulusal Katkı Beyanları (NDC) olacak. BM Çevre Programı’nın (UNEP) bu iklim taahhütlerini analiz ettiği Emisyon Açığı 2025 raporuna göre, yeni taahhütler küresel sıcaklık artışı tahminlerini yalnızca sınırlı şekilde düşürürken, hedef ve eylemlerin yetersizliği 1,5 derece eşiğinin aşılma riskini hızla artırıyor. Bu nedenle, güçlendirilmiş NDC’ler, küresel iklim hedeflerinin gerçekleşmesinde kritik bir rol oynuyor.

Finansman: Müzakerelerin Kilit Noktası

COP30 müzakerelerinin odağındaki konulardan biri de finansman olacak. İklim değişikliğiyle mücadelede, gelişmekte olan ülkelere finansman desteği COP müzakerelerinin en tartışmalı konularından biri olmayı sürdürüyor. İklim değişikliğinin etkilerini en ağır biçimde yaşayan ancak bunda en az sorumluluğa sahip ülkeler, adil ve öngörülebilir bir finansman mekanizması talep ediyor.

COP29’da gelişmiş ülkeler, 2035’e kadar yıllık 300 milyar dolar finansman sağlamayı taahhüt etmişti ancak bu miktar ihtiyaç duyulan tutarın oldukça altında kalmıştı. Bu nedenle COP30’da finansman yükünün nasıl paylaşılacağı ve hangi kaynaklardan sağlanacağı yeniden tartışılacak. Müzakerelerde, iklim değişikliğinin yol açtığı kayıp ve zararların telafisine yönelik fonların nasıl işletileceği de ele alınacak. Ayrıca, uyum finansmanındaki açık da COP30’un gündeminde yer alacak. Bu çerçevede, zirvede alınacak kararların, gelişmekte olan ülkelerin düşük karbonlu kalkınma yolundaki ilerlemesini hızlandırması ve Paris Anlaşması hedeflerine ulaşma sürecini desteklemesi bekleniyor.

“Uygulama COP’u” Olarak COP30

COP28’de ülkeler, 2050’ye kadar net sıfır emisyona ulaşma, fosil yakıtlardan kademeli uzaklaşma, 2030’a kadar yenilenebilir enerji kapasitesini 3 katına ve enerji verimliliğini ise 2 katına çıkarma konusunda anlaşmıştı. Ancak, bu hedeflerin uygulanmasına yönelik somut adımlar henüz tam olarak belirlenmiş değil.

Geçen yıl Bakü’de düzenlenen COP29 “finans COP’u” olarak nitelendirilirken, ev sahibi ülke Brezilya, COP30’un “uygulama COP’u” olmasını hedefliyor. Zirvede, daha önce verilen taahhütlerin hayata geçirilmesine ve mevcut girişimlerin ölçeklendirilmesine odaklanılacak.

Amazon’daki İlk COP: Ormanlar ve Biyoçeşitliliğe Dikkat

Amazon ormanlarına açılan kapı olarak nitelenen Belem’de düzenlenecek COP30, dünyanın en büyük yağmur ormanına ev sahipliği yapan bölgede gerçekleştirilecek ilk iklim zirvesi olacak ve ormansızlaşma ile biyoçeşitlilik kaybı müzakerelerin merkezinde yer alacak. Brezilya’nın da aralarında bulunduğu birçok ülke, Glasgow’daki COP26’da 2030’a kadar ormansızlaşmayı durdurma taahhüdü vermişti. Ancak taahhütlerin uygulanmasında ilerleme sınırlı kaldı. Bu nedenle COP30’un, Amazon ormanları başta olmak üzere doğal karbon yutaklarının korunmasına yönelik somut adımların tartışılacağı bir platform olması bekleniyor.

COP30, iklim değişikliğiyle mücadelede kritik bir dönüm noktası olabilir. Zirvede alınacak kararlar, küresel iklim hedeflerine ulaşma yolunda önemli bir adım teşkil edebilir.