EYT Sonrası Kayıt Dışı İstihdam Rekabeti Bozuyor: Hazır Giyimde Küçülme Tehlikesi

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi ile emekli olan yüzbinlerce kişinin, özellikle emek yoğun sektörlerde kayıt dışı çalışmaya devam etmesi, kayıtlı istihdam sağlayan şirketlerin rekabet gücünü ciddi şekilde tehdit ediyor. Bu durumun, başta hazır giyim, ayakkabı ve deri gibi iş gücüne dayalı üretim kollarında önemli dengesizliklere yol açtığı belirtiliyor. Hatta bazı firmaların bu nedenle küçülmeye gitmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.

Kayıt Dışı İstihdamın Artan Oranı ve Sektörel Etkileri

EYT kapsamında emekli olan kişi sayısına dair resmi bir açıklama olmamasına rağmen, bu durumdaki toplam kişi sayısının 4-5 milyon civarında olduğu tahmin ediliyor. Yakın zamanda yapılan çalışmalara göre, emekli olan her 100 EYT’liden 46’sı sosyal güvenlik sisteminin dışına çıkarak üretime devam ediyor. Bu durum hem vergi kaybına neden oluyor hem de düşük maliyetli iş gücü olarak piyasada haksız rekabet ortamı yaratıyor.

Hazır giyim sektöründe kayıt dışı oranının yüzde 40’lara ulaştığı, yaklaşık 5-6 milyar dolarlık bir üretimin bu şekilde döndüğü belirtiliyor. Bu durum, üretimin merdiven altına kaymasına yol açarken, şirketlerin kurumsal yapılarından ödün vererek fason üretime yönelmesine, ödün vermeyenlerin ise küçülme, kapanma ve işten çıkarmalara başvurmasına neden oluyor.

İstanbul Sanayi Odası’nda Gündeme Gelen Endişeler

Konu, İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) Temmuz ayı meclis toplantısında da gündeme geldi. İSO 19. Grup Triko Giyim Sanayii Meslek Komitesi Meclis Üyesi Cenk Gogo, emek yoğun bir sektör olan konfeksiyonda yaşanan sıkıntıları dile getirdi. Gogo, dört yıl önce önemli bir yatırım yaptıklarını ve o dönemde makinelerinin dakika ücretinin 0,18 kuruş olduğunu, ancak günümüzde bu rakamın 1,7 kuruşa yükseldiğini belirtti. Buna karşılık, sektördeki mikro ölçekli fasoncuların aynı işi 1 liraya yapabildiğini vurgulayarak, bu durumun nedenini kayıt dışı EYT’li çalışanlara bağladı.

Gogo, bu durumun “sanayi evrimi” olarak adlandırılabileceğini ve EYT’lilerin kayıt dışı olarak çalıştırıldığı bir sistemin kurulduğunu ifade etti. Bu sistemin tek kusurunun ölçek ekonomisine gelmemesi, nitelikte ileri gitmemesi ve çeşitlilik yapmaması olduğunu ancak yaşamayı öğrendiğini belirtti. Bu şekilde 5-6 milyar dolarlık bir ekonomi oluştuğunu ve bu küçük işletmelerin yatırım yapmaya bile başladıklarını kaydetti.

İSO 17. Grup Dış Giyim Sanayii Meslek Komitesi Başkanı Süleyman Orakçıoğlu da kayıt dışı oranının sektörlerinde yüzde 44’lere ulaştığını belirterek, istihdam kaybının 1.2 milyondan 900 binlere gerilediğini ve bu rakamların giderek aşağı indiğini ifade etti.

Maliyetlerdeki Dengesizlik ve Yatırım Ortamının Bozulması

İSO 21. Grup Deri, Kürk Giyim ve Aksesuarları Sanayi Meslek Komitesi Meclis Üyesi İbrahim Aydoğan ise maliyetlerdeki dengesizliğe dikkat çekti. Türkiye’de faizlerin düşmediği müddetçe yatırım yapılamayacağını belirten Aydoğan, bu dönemde faiz getirisinin çok daha cazip hale geldiğini vurguladı. Verimli çalışamayan firmaların kendi kendilerini tüketmeye başladığını ve bir süre sonra iflas ettiklerini anlatan Aydoğan, sektörlerdeki kayıt dışılığın arttığını belirtti.

Aydoğan, ürün başına maliyetinin 150 dolara çıkması nedeniyle butik üretime geçmek zorunda kaldığını ancak dışarıda aynı ürünün 50 dolara mal edilebildiğini ifade etti. Bu durumun nedenini, emekli işçileri toplayan ve düşük maliyetle üretim yapan kayıt dışı sektörlere bağladı. Aydoğan, firmaların fabrikalarını elden çıkarmaya çalıştığını, hatta bazı firmaların 50 milyon dolara mal ettiği fabrikayı 10 milyon dolara satmaya çalıştığını, ancak alıcı bulmakta zorlandığını dile getirdi.

Sonuç: Rekabet Gücünün Korunması İçin Çözüm Arayışları

EYT sonrası kayıt dışı istihdamın artması, özellikle emek yoğun sektörlerde faaliyet gösteren kayıtlı şirketlerin rekabet gücünü olumsuz etkiliyor. Bu durum, üretimin merdiven altına kaymasına, şirketlerin küçülmesine ve istihdam kayıplarına yol açıyor. Sektör temsilcileri, bu sorunun çözümü için acil önlemler alınması gerektiğini vurgulayarak, kayıt dışı istihdamın önüne geçilmesi ve adil rekabet ortamının sağlanması çağrısında bulunuyor.