Hububat İhracatı Fiyat Artışıyla Miktar Kaybını Telafi Ediyor

Türkiye hububat, bakliyat, yağlı tohumlar ve mamulleri sektörü, 2025 yılının ilk yarısında ihracatta dikkat çekici bir performans sergiledi. Miktar bazında yaşanan düşüşe rağmen, birim fiyatlardaki artış sayesinde değer bazında önemli bir büyüme kaydedildi. Bu durum, sektörün zorlu piyasa koşullarına uyum sağlama ve değer yaratma potansiyelini ortaya koyuyor.

İhracat Performansı: Değer Artışı Miktar Kaybını Aşıyor

Sektörün ihracatı, miktar bazında yüzde 2,5‘lik bir düşüş yaşasa da, birim fiyatlarındaki yüzde 7,2‘lik artış sayesinde değer bazında yüzde 4,5‘lik bir yükseliş gösterdi. Bu, sektörün 2025 yılının ilk yarısında yaklaşık 6,1 milyar dolar değerinde ihracat gerçekleştirdiği anlamına geliyor. (İlk 7 ayında toplam 7,1 milyar dolarlık ihracat gerçekleşti) TİM Hububat Bakliyat Yağlı Tohumlar ve Mamulleri Sektör Kurulu Başkanı Ahmet Tiryakioğlu’nun belirttiği gibi, bu durum fiyatlama stratejilerinin ve ürün kalitesinin değer yaratmada ne kadar etkili olduğunu açıkça gösteriyor.

Ancak, miktar bazındaki daralma, sektörün bazı pazarlarda karşılaştığı zorluklara da işaret ediyor. Özellikle Irak gibi geleneksel pazarlardaki gerileme, bölgesel politikalar ve rekabetin etkisiyle açıklanabilir. Buna karşılık, ABD gibi yeni veya büyüyen pazarlardaki yükseliş, Türkiye’nin ihracat pazarlarında çeşitlenme ve stratejik adaptasyon ihtiyacını ortaya koyuyor.

Sektörün Karşılaştığı Zorluklar ve Stratejiler

2025’in ilk yarısı, kurak geçen kış ve bahar ayları nedeniyle hububat ve yağlı tohum rekoltelerinde ciddi kayıpların yaşandığı zorlu bir dönem oldu. Bu durum, hammadde tedarik zincirinde sıkışıklık yaratırken, sanayi kuruluşlarını daha kısa vadeli ve temkinli stoklama stratejilerine yöneltti. Ayrıca, artan maliyetler, yüksek faiz ortamı ve finansmana erişimde yaşanan zorluklar da üretim kararlarını baskı altına alan unsurlar oldu.

İç piyasada ise yüksek faiz ortamıyla birleşen tüketici davranışları, un, makarna ve bakliyat gibi temel ürünlerin iç satışlarında kısmi bir durgunluğa neden oldu. İhracat cephesinde ise un ve makarna gibi geleneksel güçlü kalemlerde düşüş eğilimi yaşanırken, çikolata ve kakaolu mamullerin yanı sıra ayçiçek yağı gibi bazı ürünlerde artışlar dikkat çekti. Bu durum, uluslararası pazarda değişen dinamiklerin ve bölgesel rakiplerin çoğalmasının, ihracatçıların yeniden pozisyon almasını zorunlu kıldığını gösteriyor.

Tüm bu gelişmelere rağmen, DİR rejimi sayesinde sektör esnekliğini koruyor. Lojistik avantajları ve üretim kabiliyeti ile bölgesel ölçekte rekabet gücünü sürdürüyor.

Finansmana Erişim ve Sektörün Canlanma Potansiyeli

Genel imalat ve gıda sanayisindeki daralma, talep zayıflığı ve maliyet baskıları hububat sanayisini de olumsuz etkiliyor. İç tüketimdeki yavaşlama ve ihracat siparişlerindeki düşüş, un, makarna ve nişasta üreticilerini daha temkinli stok ve kapasite yönetimine yöneltiyor. Enerji ve ambalaj maliyetlerindeki artışa karşın, zayıf talep fiyatlama gücünü sınırlıyor ve bu da kârlılığı düşürüyor.

Ahmet Tiryakioğlu, ekonomik istikrarla birlikte faizlerin düşmesi, enflasyonun kontrol altına alınması ve finansmana erişimin kolaylaşması durumunda sektörün yeniden canlanabileceğini vurguluyor. Hububat sektöründe yılın ilk yarısında üretim maliyetlerindeki artış, küresel belirsizlikler, lojistik sıkıntılar ve özellikle finansmana erişim zorlukları öne çıktı. İşçilik, enerji ve akaryakıttaki fiyat artışları üretimi doğrudan etkiliyor ve sektörün en büyük sorunu yüksek finansman maliyeti olarak öne çıkıyor.

“Finansa erişimde yaşanan sıkıntılar, üretim maliyetlerini artırıyor ve bu durum tüketiciye fiyat artışı olarak yansıyor” diyen Tiryakioğlu, finansman maliyetlerinin sürdürülebilir seviyelere çekilmesinin sektörel açıdan stratejik öncelik taşıdığını ifade ediyor.

Gelecek Beklentileri ve Bölgesel Taleplerdeki Canlanma

Yılın ilk yarısında karşılaşılan zorluklara rağmen, yılın ikinci yarısına daha iyimser bakılıyor. Faiz oranlarındaki düşüş ve enflasyonda beklenen gerileme, iç piyasada hareketliliği artıracak ve sanayicinin üretim ve stoklama kabiliyetine katkı sağlayacak. İkinci yarı siparişlerinde özellikle bölge ülkelerinden gelen talepler canlanma sinyali veriyor. Lojistik avantajları ve esnek üretim kapasitesiyle bu talepleri karşılamaya hazır olan sektör, tüm veriler ışığında yılı dengeli, bazı kalemlerde ise güçlü bir ihracatla kapatma potansiyeli taşıyor.