Kömür Çağı Sona Eriyor: Yenilenebilir Enerji Elektrik Üretiminde Yükselişe Geçiyor

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)’nın yayımladığı “2025 Elektrik Piyasası Yarıyıl Raporu”, küresel enerji sektöründe önemli bir dönüşümün eşiğinde olduğumuzu gösteriyor. Rapora göre, küresel elektrik talebi bu yıl yüzde 3,3 oranında artış gösterirken, kömürün elektrik üretimindeki payı tam 100 yıl sonra ilk kez yüzde 33’ün altına inecek. Bu durum, enerji üretiminde köklü bir değişimin habercisi olarak değerlendiriliyor.

Küresel Elektrik Tüketiminde Rekor Beklentisi

Dünya genelinde elektrik tüketiminin 2025’te güçlü bir artış göstermesi ve 2026’da 29 bin teravatsaati aşarak rekor kırması bekleniyor. Bu artışın temel nedenleri arasında sanayi üretimindeki yükseliş, klima kullanımının yaygınlaşması, veri merkezlerinin büyümesi ve elektrifikasyon sürecinin hızlanması yer alıyor. Elektrik talebinin, toplam enerji talebine kıyasla 2025’te iki kat daha hızlı büyüyeceği öngörülüyor.

Elektrik talebindeki bu artışın büyük bir bölümü ise Çin ve Hindistan kaynaklı olacak. Çin’de 2024’te yüzde 7 olan talep artışının, bu yıl yüzde 5’e gerilemesi beklenirken, 2026’da yeniden hızlanarak yüzde 5,7’ye çıkacağı tahmin ediliyor. Hindistan’da ise geçen yıl yüzde 6 olan talep artışının bu yıl yüzde 4, 2026’da ise yüzde 6,6 olması bekleniyor. ABD’de veri merkezlerinin etkisiyle 2025’te yüzde 2,3, 2026’da ise yüzde 2,2 büyüme öngörülüyor. Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde ise 2025’te yüzde 1,1, 2026’da yüzde 1,5’lik kademeli bir toparlanma bekleniyor.

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarında Hızlı Yükseliş

Artan elektrik talebini karşılamak için yenilenebilir enerji kaynaklarının payı hızla artıyor. Rüzgar ve güneşten elde edilen elektrik üretiminin 2024’te 4 bin teravatsaati geçtikten sonra, 2025’te 5 bin teravatsaati, 2026’da ise 6 bin teravatsaati aşacağı tahmin ediliyor. Güneş ve rüzgarın toplam elektrik üretimindeki payının, 2024’teki yüzde 15’ten 2025’te yüzde 17’ye, 2026’da ise yüzde 20’ye çıkması bekleniyor. Bu iki kaynak, 2025’teki elektrik talep artışının yüzde 90’ından fazlasını karşılayacak.

Kömürün Hakimiyetinin Sonu

Yenilenebilir enerji kaynaklarındaki bu hızlı büyüme, kömürün enerji üretimindeki geleneksel hakimiyetini sarsıyor. IEA’ya göre, bu yıl ya da en geç 2026’da yenilenebilir kaynaklardan yapılan elektrik üretimi, kömür üretimini geride bırakacak. Bu dönüm noktasının ardından kömürün küresel elektrik üretimindeki payı 100 yıl sonra ilk kez yüzde 33’ün altına düşecek. 2024’te yüzde 1,3 artan küresel kömür üretimi, 2025’te yüzde 0,5 düşecek, 2026’da ise yüzde 1,3 daralacak.

Emisyonlarda Beklenen Gerileme

Enerji sektöründeki bu dönüşüm, emisyonlar üzerinde de olumlu etkiler yaratıyor. Elektrik sektöründen kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının 2025’te yatay seyretmesi, 2026’da ise yüzde 1’e yakın gerilemesi bekleniyor. Yenilenebilir enerji kaynaklarının payının artmasıyla, enerji üretiminde daha çevreci bir yaklaşımın benimsendiği görülüyor.

IEA’dan Kritik Uyarılar

IEA, kömürün azalan rolü karşısında, düşük emisyonlu üretimin entegrasyonu için daha esnek şebeke altyapısı, depolama çözümleri ve uygun piyasa düzenlemeleri gerektiğini vurguluyor. Rapora göre, özellikle Almanya, Hollanda ve İspanya gibi ülkelerde artan negatif elektrik fiyatları ve yaşanan kesintiler, dönüşen elektrik sisteminde güvenilirlik ve esnekliğin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Bu durum, enerji sektöründe gelecekte yaşanabilecek sorunlara karşı önlem alınmasının gerekliliğini gösteriyor.

Sonuç olarak, IEA’nın raporu, küresel enerji sektöründe önemli bir değişimin yaşandığını ve yenilenebilir enerji kaynaklarının gelecekte enerji üretiminde çok daha büyük bir rol oynayacağını gösteriyor. Kömürün hakimiyetinin sona ermesiyle birlikte, daha çevreci ve sürdürülebilir bir enerji geleceğine doğru önemli adımlar atılıyor.