Tarım ve Gıda İhracatında Yavaşlama: İlk 9 Ayda Dış Ticaret Verileri

Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF), TÜİK verilerinden derlediği son analizlerle, tarım ve gıda sektörünün 2023 Ocak-Eylül dönemi dış ticaret performansını değerlendirdi. Analizler, sektörün ihracatında hafif bir gerileme yaşandığını, buna karşılık ithalatın önemli ölçüde arttığını gösteriyor. Bu durum, sektördeki dengeleri ve gelecek projeksiyonlarını yakından takip etmeyi zorunlu kılıyor.

İhracatta Hafif Düşüş, İthalatta Sert Yükseliş

TGDF’nin raporuna göre, gıda ve içecek sektörünün 2023 Ocak-Eylül dönemindeki ihracatı, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 0,57 oranında azaldı. Bu düşüş, küresel pazarlardaki dalgalanmalar ve rekabetin artması gibi faktörlere bağlanabilir. Aynı dönemde ithalat ise dikkat çekici bir artış göstererek yüzde 19,68 yükselişle 16,63 milyar dolara ulaştı. İthalattaki bu artış, iç pazardaki talebin karşılanması ve bazı ürünlerde dışa bağımlılığın devam etmesi gibi nedenlerle açıklanabilir.

Dış ticaret dengesi incelendiğinde, sektörün 3,04 milyar dolarlık bir dış ticaret fazlası verdiği görülüyor. Ancak, ihracattaki düşüş ve ithalattaki artış, bu fazlanın gelecekte azalabileceğine işaret ediyor. Birim ihracat değerinde ise olumlu bir gelişme yaşandı. Birim ihracat değeri yüzde 9,28 artarak ton başına 1.399 dolar seviyesine yükseldi. Bu artış, Türk ürünlerinin katma değerinin arttığını ve daha yüksek fiyatlarla satıldığını gösteriyor.

Eylül ayına özel olarak bakıldığında, ihracatın yüzde 3,39 oranında gerileyerek 2,15 milyar dolara indiği görülüyor. Bu düşüş, aylık bazda yaşanan dalgalanmaların bir sonucu olabilir ve sektörün genel performansını tam olarak yansıtmayabilir.

Sektörel Liderler ve Öne Çıkan Ürünler

Yılın ilk dokuz ayında en fazla ihracat yapan sektörler arasında şekerli mamuller öne çıkıyor. Şekerli mamuller sektörü, 2,59 milyar dolarlık ihracatla listenin başında yer alırken, bunu 2,3 milyar dolarla yaş meyve ve sebze, 1,67 milyar dolarla sert kabuklu meyveler takip ediyor. Bu veriler, Türkiye’nin bu alanlarda güçlü bir üretim ve ihracat potansiyeline sahip olduğunu gösteriyor.

İthalat tarafında ise hayvan yemi, 4,35 milyar dolarlık hacimle en büyük paya sahip. Hemen ardından 2,25 milyar dolarla bitkisel yağlar ve 1,9 milyar dolarla şekerli mamuller geliyor. Hayvan yemi ithalatındaki yüksek oran, hayvancılık sektöründeki girdi maliyetlerinin yüksekliğine ve dışa bağımlılığa işaret ediyor.

Ocak-Eylül döneminde en fazla ihraç edilen ürün ise 819 milyon doları aşan tutarla iç fındık oldu. Türkiye, fındık üretiminde dünya lideri konumunda bulunuyor ve bu durum ihracat rakamlarına da yansıyor. İkinci sırada 789 milyon dolarla rafine ayçiçeği yağı, üçüncü sırada ise 639,8 milyon dolarla buğday unu yer alıyor. İthalatta ise listenin başında 1,41 milyar dolarla soya fasulyesi bulunuyor. Dane mısır 1,03 milyar dolar, kakao ise 946 milyon dolar ile diğer dikkat çeken ürünler oldu.

Ülke Bazında İhracat ve İthalat Verileri

Tarım, gıda ve içecek sektörünün ihracatında lider ülke 2,3 milyar dolarlık hacimle Irak oldu. Irak, Türkiye için önemli bir pazar konumunda bulunuyor ve özellikle gıda ürünleri ihracatında büyük bir paya sahip. Almanya’ya 1,46 milyar dolar, ABD’ye ise 1,34 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirildi. Bu yılın aynı döneminde ABD’ye yapılan ihracat yüzde 10,95 artarken, Irak’a yüzde 7,82 ve Almanya’ya yüzde 6,06 oranında azalma kaydedildi. İhracattaki bu değişimler, farklı ülkelerdeki pazar koşulları ve talep değişikliklerinden kaynaklanabilir.

İthalat tarafında ise başı 2,1 milyar dolarla Rusya çekiyor. Bu ülkeyi Brezilya (1,8 milyar dolar) ve Ukrayna (1,54 milyar dolar) takip ediyor. Rusya’dan yapılan ithalatın yüksek olması, özellikle tahıl ve enerji ürünlerindeki ticari ilişkilere dayanıyor.

Sektörün Beklentileri ve Gelecek Projeksiyonları

Sektör temsilcileri, özellikle ihracat piyasalarında yaşanan dalgalanmaların yanı sıra ithal ürün gruplarında fiyat hareketliliğinin, yılın kalan bölümünde piyasalarda etkili olmaya devam edeceğini belirtiyor. Küresel ekonomik belirsizlikler, iklim değişikliği ve jeopolitik riskler, tarım ve gıda sektörünü yakından etkilemeye devam edecek. Bu nedenle, sektör oyuncularının riskleri yönetme, maliyetleri düşürme ve pazarlama stratejilerini geliştirme konularına odaklanması gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde, sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması, yerli üretimin desteklenmesi, katma değerli ürünlerin geliştirilmesi ve ihracat pazarlarının çeşitlendirilmesi gibi konuların ön plana çıkması bekleniyor. Ayrıca, teknolojik gelişmelerin tarım sektörüne entegrasyonu, verimliliği artırma ve rekabet gücünü yükseltme açısından büyük önem taşıyor. Sektördeki tüm paydaşların işbirliği içinde hareket ederek, Türkiye’nin tarım ve gıda alanındaki potansiyelini en üst düzeye çıkarması mümkün.