Üretici Market Makası Açıldı: Kasım Ayı Zam Şampiyonu ve Fiyat Farkları!

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), 20 yıllık deneyimiyle üretici ve market fiyatları arasındaki uçurumu gözler önüne seren Kasım ayı raporunu yayımladı. Raporda, tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimler ve üretici ile market arasındaki fiyat farklılıkları detaylı bir şekilde inceleniyor. TZOB, bu çalışma ile üreticilerin emeklerinin karşılığını alıp almadığını, tüketicilerin neden yüksek fiyatlarla karşılaştığını ve spekülatif fiyat oluşumlarının önüne geçmeyi amaçlıyor.

TZOB Raporunun Amacı ve Metodolojisi

TZOB’un bu aylık fiyat açıklamalarındaki temel amacı, üreticilerin hak ettikleri geliri elde edip etmediklerini belirlemek ve tüketicilerin yüksek fiyatlarla karşılaşmasının nedenlerini aydınlatmaktır. Aynı zamanda, piyasadaki spekülatif fiyat oluşumlarının engellenmesine katkıda bulunmaktır. Raporda kullanılan veriler, Türkiye genelindeki beş farklı bölgeden Ziraat Odaları aracılığıyla toplanan fiyatlara dayanmaktadır. Bu sayede, sahadaki gerçek tabloyu yansıtan, güvenilir bir analiz sunulmaktadır.

TZOB, kamuoyunda yanıltıcı olabilecek tekil market kampanyalarına karşı da uyarıda bulunuyor. Bazı marketlerde görülen düşük fiyatlı ürünlerin, genellikle düşük kalibreli, standart dışı veya kampanya amaçlı olduğuna dikkat çekiliyor. Bu tür örneklerin ülke genelindeki ortalama fiyat seviyesini temsil etmediği vurgulanıyor. TZOB’un paylaştığı rakamlar ise, tüm bölgelerdeki farklı satış kanallarından alınan fiyatların ortalamasına dayandığı için daha kapsamlı bir perspektif sunuyor.

Fiyat oluşumunu etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Rekolte miktarı, paketleme ve ambalajlama maliyetleri, depolama ve işçilik giderleri, nakliye masrafları, ihracat akışı, aracı kârları ve fire gibi unsurlar, nihai fiyatı doğrudan etkileyen faktörlerdir. Üretici ile market arasındaki fiyat farkının varlığı inkar edilemez bir gerçektir. Ancak, bu farkın nedenlerinin doğru bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Makasın çok açıldığı durumlarda, spekülatif faaliyetlerin tespit edilerek ilgili kurumların harekete geçmesi sağlanmalıdır.

Kasım Ayında Üretici ve Market Fiyatları Arasındaki Farklar

Kasım ayında üretici ve market arasındaki fiyat farkı en çarpıcı şekilde mandalinada görüldü. Bu üründe fark yüzde 392,86‘yı aştı. Mandalinayı, yüzde 206,87 ile portakal, yüzde 203,80 ile ıspanak, yüzde 191,39 ile maydanoz ve yüzde 189,17 ile havuç izledi.

Bu verilere göre, mandalina üreticiden 6 lira 20 kuruşa alınırken markette 30 lira 56 kuruşa satıldı. Benzer şekilde, 16 lira 80 kuruşa üretilen portakal markette 51 lira 55 kuruşa, 17 lira 53 kuruşa üretilen ıspanak ise 53 lira 27 kuruşa alıcı buldu. Maydanoz 5 lira 9 kuruştan 14 lira 82 kuruşa, havuç ise 11 liradan 31 lira 81 kuruşa yükseldi.

Kasım ayında markette fiyatı en çok artan ürün pırasa olurken, üreticide patates oldu. Fiyatı en fazla düşen ürün ise markette marul, üreticide portakal olarak belirlendi.

Markette ve Üreticide Fiyat Değişimleri

Kasım ayında markette incelenen 42 ürünün 18’inde fiyat artışı, 24’ünde ise fiyat düşüşü yaşandı. Fiyatı en fazla artan ürün yüzde 149,5 ile pırasa oldu. Pırasayı, yüzde 118,3 ile ıspanak, yüzde 71,7 ile fındık ve yüzde 58,5 ile antep fıstığı takip etti. Fiyatı en fazla azalan ürün ise yüzde 55 ile marul oldu. Maruldaki düşüşü yüzde 46,6 ile portakal ve yüzde 43,3 ile kuru soğan izledi.

Üreticide ise 34 ürünün 10’nunda fiyat artışı yaşanırken, 18’inde fiyat düşüşü görüldü. 6 üründe ise fiyat değişimi olmadı. En büyük fiyat düşüşü yüzde 43,1 ile portakalda gerçekleşti. Portakalı, yüzde 38 ile mandalina, yüzde 36,5 ile karnabahar ve yüzde 30,8 ile kabak izledi. Üreticide en çok fiyat artışı ise yüzde 34,9 ile patateste yaşandı. Patatesteki artışı yüzde 34,6 ile salatalık, yüzde 17,2 ile pırasa ve yüzde 15,8 ile kuru incir izledi.

İhracat ve İç Piyasada Yaşanan Gelişmeler

Kasım ayında Adana’da yaşanan tarım işçisi grevleri, erkenci mandalina hasadını olumsuz etkiledi. Hasadın gecikmesi, mandalinaların raf ömrünü kaybetmesine neden oldu. Ayrıca, Rusya’nın Türkiye yerine alternatif ülkelere yönelmesi, ihracatta daralmaya ve iç piyasada ürün fazlası oluşmasına yol açtı. Geçtiğimiz yıl mandalinada yaşanan rekolte düşüklüğü, bu yıl ise hem var yılı olması hem de yaşanan gelişmeler nedeniyle rekoltenin artmasına ve arz fazlasına neden oldu. Bu durum, bölgede erkenci mandalina fiyatlarının 1-2 lira seviyelerine kadar gerilemesine yol açtı. Mandalinadaki bu sert düşüş, tüketici talebinin yön değiştirmesiyle portakal fiyatlarını da aşağı çekti.

Karnabahar ve kabakta yaşanan arz fazlalığı ve talebin düşmesi de fiyatların gerilemesine sebep oldu. Soğan ve patates depoya alındı. İşçilik ve depo maliyetlerinin eklenmesiyle fiyatları arttı. Salatalık ve pırasada arzın azalması fiyatların yükselmesine neden oldu. Kuru incirde ise yeni sezon başlamasına rağmen talebin az olması piyasa fiyatını düşürdü. Ancak, bu ay talepte görülen artışla birlikte kuru incir fiyatı yükseldi.

Tarımsal Girdi Maliyetlerindeki Artışlar

Girdi piyasalarından alınan fiyat verilerine göre, Kasım ayında Ekim ayına göre amonyum nitrat gübresi yüzde 5,6, amonyum sülfat gübresi yüzde 4,2, üre gübresi yüzde 2,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 2,1 ve DAP gübresi yüzde 0,3 oranında arttı.

Geçen yılın Kasım ayına göre son bir yılda üre gübresi yüzde 65,5, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 47,5, amonyum nitrat gübresi yüzde 45,5, DAP gübresi yüzde 45,1 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 29,5 oranında arttı.

Kasım ayında Ekim ayına göre süt yemi yüzde 1, besi yemi yüzde 0,7, son bir yılda süt yemi yüzde 28, besi yemi ise yüzde 29,8 oranında arttı.

Tarım ilacı fiyatları yüzde 13,6 oranında artarken elektrik fiyatları yıllık olarak yüzde 12,8 oranında arttı. Mazot fiyatları aylık yüzde 2,9, yıllık bazda yüzde 29,9 oranında arttı.

Sonuç ve Değerlendirme

TZOB’un Kasım ayı raporu, üretici ve market arasındaki fiyat makasının giderek açıldığını ve tüketicilerin yüksek fiyatlarla karşı karşıya kaldığını bir kez daha ortaya koyuyor. Girdi maliyetlerindeki artışlar, ihracatta yaşanan sorunlar ve iç piyasadaki arz-talep dengesizlikleri, bu durumun temel nedenleri arasında yer alıyor. Üreticilerin desteklenmesi, girdi maliyetlerinin düşürülmesi ve piyasadaki spekülatif faaliyetlerin engellenmesi, hem üreticilerin hem de tüketicilerin menfaatleri için büyük önem taşıyor.