Yeşil Dönüşümde Yeni Dönem: Yapay Zeka ile Belgelendirme ve Finansman
Türkiye, imalat sanayisinde yeşil ve dijital dönüşümü hızlandırmak için önemli adımlar atıyor. 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’na göre, özellikle kimya, ilaç-tıbbi cihaz, makine, elektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları gibi öncelikli sektörlerde yüksek katma değerli üretime geçiş hedefleniyor. Bu dönüşümün en önemli unsurlarından biri ise “sanayide yeşil dönüşüm belgesi” uygulaması ve bu belgelendirme sürecinde yapay zekânın kullanımı olacak.
Yeşil Dönüşümde Yapay Zeka Devrimi
Hükümet, temiz ve kaynak verimli üretim yapan sanayi tesislerini teşvik etmek amacıyla “sanayide yeşil dönüşüm belgesi” uygulamasını hayata geçirecek. Bu belgenin alınması, işletmelere yeşil finansmana erişim konusunda önemli avantajlar sağlayacak. En dikkat çekici yenilik ise belgelendirme sürecinin yapay zeka ile geliştirilmesi. Bu sayede, süreç daha hızlı, şeffaf ve verimli hale gelecek.
Yapay zeka destekli belgelendirme sisteminin, işletmelerin sürdürülebilirlik performanslarını daha doğru bir şekilde değerlendirmesine olanak tanıyacağı öngörülüyor. Aynı zamanda, yeşil dönüşüm konusunda farkındalık yaratılması ve en iyi uygulamaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Yeşil Finansmana Erişim ve Teşvikler
Sanayide yeşil dönüşüm belgesi, işletmelerin yeşil finansmana erişimini kolaylaştırmayı amaçlıyor. Bu kapsamda, belgenin kamu ihalelerinde önceliklendirilmesine yönelik çalışmalar yapılıyor. Bu sayede, sürdürülebilir üretim yapan işletmelerin rekabet gücü artırılacak ve yeşil yatırımlar teşvik edilecek.
Ayrıca, sanayide yeşil dönüşüm sürecinde yer alacak “sektörel uzman havuzu” oluşturulacak. Bu havuz, işletmelere teknik destek sağlayacak ve yeşil dönüşüm projelerinin başarılı bir şekilde uygulanmasına katkıda bulunacak.
Dijital Dönüşüm Destekleri ve Yatırımlar
İmalat sanayisinde dijital dönüşüm de büyük önem taşıyor. Yapay zeka, büyük veri analitiği, ileri otomasyon gibi dijital teknolojilerin imalat süreçlerine entegre edilmesi teşvik edilecek. Bu amaçla, Dijital Dönüşüm Programı ile işletmelerin dijital teknolojileri imalat süreçlerine entegre ederek yapacakları yatırımlar desteklenecek.
KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı kapsamında ise imalat sektöründe faaliyet gösteren KOBİ’lerin dijitalleşme yatırımlarına kredi faiz desteği sağlanacak. Bu destekler, KOBİ’lerin rekabet gücünü artıracak ve dijitalleşme süreçlerini hızlandıracak.
Ar-Ge ve İhracatta Artış
İmalat sanayisinde uygulanan programların olumlu etkileri rakamlara da yansıyor. Ocak-Eylül döneminde toplam imalat sanayi ihracatı 2024’ün aynı dönemine göre yüzde 4,3 artışla 189,5 milyar dolara ulaştı. Faaliyetteki özel sektör AR-GE merkezi sayısı Eylül ayında 1356’ya yükseldi. Bu merkezlerde istihdam edilen toplam personel sayısı 89 bin 621 kişiye çıktı. Merkezlerde patent başvurusu 29 bin 21’e, tescil edilen patent sayısı 16 bin 17’ye ulaştı.
Toplam 29 ilde faaliyette olan 342 özel sektör tasarım merkezinde ise Eylül itibarıyla yapılan patent başvurusu 603, tescil edilen patent sayısı ise 332 olarak belirlendi.
Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı
Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP) kapsamında organize sanayi bölgelerinin altyapılarının güçlendirilmesi, üretim ve istihdam artırıcı faaliyetler ile kültürel miras gibi konularda toplam 4,7 milyar lira bütçeli 54 proje önerisi alındı. Değerlendirme süreci tamamlanan ve toplam bütçesi 1,79 milyar lira olan 15 proje onaylandı.
Sanayide Yeşil ve Dijital Dönüşüme Büyük İlgi
Milli Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca hazırlanan programlarda da sanayide yeşil ve dijital dönüşümün sağlanması hedefleniyor. Bu kapsamda Dijital Dönüşüm Programı’na Eylül itibarıyla toplam yatırım tutarı 6,7 milyar lirayı aşan 23 başvuru alındı.
KOSGEB tarafından, KOBİ’lerin güneş enerjisi yatırımları ile kaynak verimliliğini artırmaya, atık üretimini azaltmaya, suyun korunması ve sürdürülebilir üretim yöntemlerini uygulamaya yönelik ilan edilen proje teklif çağrıları kapsamında 2 bin 12 işletmeye 5,6 milyar lira destek verildi.
TÜBİTAK’ın Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Desteği Programı’nda 741 projeye 2,6 milyon lira, Sanayide Yeşil Dönüşüm Desteği Programı’nda ise 231 projeye 22 milyon lira ödeme yapıldı. Sanayiye Yönelik AR-GE ve Yenilik Ağları (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Desteği Programı’nda 8 platform için destek kararı alındı.
Kapasite Geliştirme Destek Programı (KOBİGEL) ile KOBİ’lerin verimliliğini, üretimini, pazar büyüklüğünü ve kurumsal kapasitesini artırmaya yönelik ölçek büyütme yatırımlarına katkı sağlanması amaçlandı. Program kapsamında 1647 proje onaylandı, 25,5 milyar liralık kredi hacmi uygun bulundu, tahmini destek tutarının ise 9 milyar lira olması öngörüldü.
İstihdamı Koruma Destek Programı kapsamında 15 bin işletmeye 5,6 milyar lira destek verildi. Kredi Garanti Fonu (KGF) kefaletleri özelinde toplam 50 destek paketiyle Ağustos ayı itibarıyla 531 bin firmaya 1,56 trilyon lira ticari kredi hacmine karşılık 1,23 trilyon lira kefalet sağlandı.
Sonuç
Türkiye, imalat sanayisinde yeşil ve dijital dönüşümü desteklemek için kapsamlı bir strateji izliyor. Yapay zeka destekli belgelendirme sistemi, yeşil finansmana erişimin kolaylaştırılması, dijital dönüşüm destekleri ve AR-GE teşvikleri, bu stratejinin önemli unsurları arasında yer alıyor. Bu adımların, Türk sanayisinin rekabet gücünü artırması, sürdürülebilir üretim yöntemlerinin yaygınlaşması ve yeşil ekonomiye geçişin hızlanması bekleniyor.
