Dış Ticaret Açığı Yükseldi: İhracat Artışına Rağmen Endişeler Sürüyor
Türkiye’nin dış ticaret rakamları açıklandı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe’nin ortak toplantısında duyurulan verilere göre, ihracat artış gösterse de dış ticaret açığındaki yükseliş endişe yaratıyor. İşte detaylar:
İhracat Performansı ve Parite Etkisi
Haziran ayında Türkiye’nin ihracatı yüzde 8 artışla 20.5 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakam, 2022 ve 2023 yıllarından sonra en yüksek üçüncü haziran ihracatı olarak kayıtlara geçti. 2025’in Ocak-Haziran döneminde ise ihracattaki artış yüzde 4.1 ile 131.4 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bu artışta paritenin de etkisi oldu. Haziran ayında paritenin ihracata katkısı 622 milyon dolar olurken, son 3 ayda bu katkı 1.6 milyar dolara ulaştı. Takvim etkisinden kaynaklı artış ise 900 milyon dolar olarak kaydedildi. Yıllık bazda ihracat 267 milyar dolara çıktı.
İthalattaki Artış ve Dış Ticaret Açığı
İhracattaki olumlu tabloya rağmen, ithalattaki artış dış ticaret açığını olumsuz etkiledi. Haziran ayında mal ithalatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 15.3 oranında artarak 28.7 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu durum, dış ticaret açığının geçen yılın aynı ayına göre yüzde 38.8 oranında artarak 8.2 milyar dolar olarak kayıtlara geçmesine neden oldu.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, ithalattaki artışta bölgesel gerginliklerin ve “fiyatlar artar” endişesinin etkili olduğunu belirtti. Özellikle İsrail-İran savaşının 12 gün sürmesi, ithalatçıları alıma yönlendirerek ithalat rakamlarını yukarı çektiği ifade edildi.
Sektörel Performanslar ve İhracat Pazarları
Haziran ayı ihracatında sektörler bazında bakıldığında, 3.4 milyar dolar ile otomotiv sektörü liderliğini korudu. Otomotivi, 2.6 milyar dolarla kimyevi maddeler, 1.4 milyar dolarla çelik, 1.3 milyar dolarla elektrik elektronik ve 1.2 milyar dolarla hazır giyim takip etti. Mayıs ayında 14 sektör ihracatta düşüş yaşarken, haziran ayında 18 sektör ihracatını artırmayı başardı. En çok ihracat yapılan ülkeler ise Almanya, ABD, Birleşik Krallık, İtalya ve Fransa oldu. 57 ülkede yüzde 50’nin, 108 ülkede ise yüzde 10’un üzerinde artış yaşandı. Genel tabloda ise 134 ülkeye ihracat arttı.
Ticaret Bakanı’nın Değerlendirmesi
Bakan Bolat, önemli ihracat pazarlarındaki durağan seyre dikkat çekerek, ABD’den gelen ticari kısıtlamalar öncesinde yılın ilk çeyreğinde ABD’de öne çekilen ithalat talebinde artış olduğunu belirtti. Ayrıca, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin küresel ekonomik istikrar üzerinde baskı oluşturduğunu ifade etti. İhracatta her ay 1 dolar bile üzerine koymanın önemli olduğunu vurgulayan Bolat, 2025 yılının ilk 6 ayının 5’inde yıllık bazda ihracatın arttığını ve haziran ayındaki artışın 2024 Temmuz ayından sonraki en yüksek yıllık ihracat artışı olduğunu söyledi. İlk 6 ayda mal ihracatında net 5.2 milyar dolar artış sağlandığı belirtildi.
İhracatın İthalatı Karşılama Oranı
Haziran ayında ihracatın ithalatı karşılama oranı, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4.8 puanlık azalışla yüzde 71.5 olarak gerçekleşti. Bu oran, 2024 Haziran ayında yüzde 76.4 idi. İthalattaki artışın nedenleri arasında kıymetli ve yarı kıymetli taşlar ile işlenmemiş altın ithalatındaki artışlar öne çıktı.
Enerji ithalatındaki artış da dikkat çekti. Mayıs ayı sonunda 65 dolar/varil olan brent petrol fiyatları, ay içinde 80 dolar/varilin üzerine çıkarken, son günlerde sağlanan ateşkes sonrası yeniden geriledi. Bu durum enerji ithalatında sınırlı bir artışa neden oldu. Enerji ithalatı yüzde 1 oranında artışla 4.6 milyar dolar olarak gerçekleşti. Altın ve enerji hariç tutulduğunda ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 6.8 puanlık azalışla yüzde 84.1 seviyesine geriledi.
TİM Başkanı’nın Görüşleri ve Hedefler
TİM Başkanı Mustafa Gültepe, 2025’e 280 milyar dolarlık ihracat hedefiyle başladıklarını hatırlatarak, ihracatın yüzde 51’ini bin firmanın gerçekleştirdiğine dikkat çekti. İhracatın tabana yayılmasının önemini vurgulayan Gültepe, dar ürün grubu ya da belli bölgelere odaklanmanın riskleri artıracağını söyledi. Türkiye’nin küresel pazarlarda rekabet gücünün zayıflamasının firmaların ihracat motivasyonunu azalttığını belirten Gültepe, ihracatta orta ve uzun vadeli hedefler için Türkiye’nin 2-3 yıl önceki rekabetçilik düzeyine dönmesi gerektiğini ifade etti.
Gültepe, ihracat ailesine katılan firma sayısının azalmasının ihracatın sadece büyüklüğü değil, yaygınlığı ve derinliği üzerine de düşünülmesi gerektiğini gösterdiğini belirtti. Anadolu’nun üretim gücünün yüksek olduğunu ve bu potansiyeli harekete geçirmek için yeni desteklere ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Savunma Sanayi İhracatı
Savunma ve havacılık sanayi ihracatı haziran ayında yüzde 10,4 artışla 623 milyon dolar olarak gerçekleşti. Yılın ilk 6 ayındaki ihracat ise yüzde 25 artarak 3 milyar 603 milyon dolar oldu. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii (SSB) Başkanı Haluk Görgün, son 12 aylık toplam ihracatın yüzde 23,1 artışla 7 milyar 454 milyon dolar olarak kayda geçtiğini açıkladı.
Sonuç
Türkiye’nin ihracat performansı genel olarak pozitif olsa da, ithalattaki artış ve dış ticaret açığındaki yükseliş dikkatle takip edilmesi gereken bir durum. Bölgesel gerilimler, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve küresel rekabet koşulları, dış ticaret dengesini etkileyen önemli faktörler olarak öne çıkıyor. İhracatın tabana yayılması, rekabet gücünün artırılması ve yeni pazarlara açılım, Türkiye’nin dış ticaret hedeflerine ulaşmasında kritik rol oynayacak.
