Türkiye Ekonomisi %3,7 Büyüdü: Tüketim ve Yatırım Büyümeyi Destekledi, Tarım Geriledi

Türkiye ekonomisi, 2023 yılının üçüncü çeyreğinde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,7 büyüdü. Bu oran, piyasa beklentisi olan yüzde 4,2‘nin altında kaldı. Ancak, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış büyüme, ikinci çeyreğe göre yüzde 1,1 olarak gerçekleşti ve yüzde 0,5 olan beklentileri aştı.

Büyümeye en önemli katkılar, hane halkının tüketim harcamaları ve toplam yatırımlardan geldi. Buna karşılık, tarım sektöründeki daralma ve dış ticaretteki gelişmeler büyüme üzerinde negatif etki yarattı.

Büyümenin Temel Dinamikleri

Tüketim ve Yatırımın Katkısı

Vatandaşın tüketim harcamaları yüzde 4,8 artarak büyümeye 3,19 puanlık katkı sağladı. Toplam yatırımlar ise yüzde 11,7 büyüyerek büyümeye 2,84 puanlık pozitif etki yaptı. Özellikle inşaat yatırımlarındaki artış, deprem konutları ve yeni projelerin etkisiyle dikkat çekti. Makine ve teçhizat yatırımları da cari fiyatlarla yüzde 11,3 büyüdü.

Tarım Sektöründeki Daralma

Tarım sektörü, üçüncü çeyrekte yüzde 12,7 oranında sert bir daralma yaşadı. Bu durum, genel ekonomik büyümeyi 1,33 puan aşağı çekti. Tarımdaki bu daralmanın temel nedenleri arasında kuraklık ve diğer olumsuz hava koşulları yer alıyor. Tarımdaki bu sert daralma, gıda fiyatları üzerinde baskı oluşturarak önümüzdeki dönemlerde enflasyonu da olumsuz etkileyebileceği endişesini taşıyor.

Dış Ticaretin Etkisi

Dış ticaretin büyümeye etkisi bu çeyrekte negatif oldu. İhracat yüzde 0,7 daralarak büyümeyi 0,17 puan aşağı çekerken, ithalat yüzde 4,3 büyüyerek 0,8 puanlık negatif etki yarattı. Böylece dış ticaretin büyümeye toplam negatif etkisi 0,97 puan olarak gerçekleşti.

Sektörel Gelişmeler

Sanayi sektörü üçüncü çeyrekte yüzde 6,5 büyüdü ve ekonomiye 1,11 puanlık katkı sağladı. İmalat sanayi de genel sanayi performansına paralel bir katkı verdi. İnşaat sektörü ise yüzde 13,9 büyüyerek büyümeye 0,72 puanlık katkıda bulundu. Ticaret, ulaştırma ve konaklama sektörü yüzde 6,3 büyürken, finans sektörü yüzde 10,8‘lik büyüme kaydetti ve 0,54 puanlık pozitif etki yaptı.

Revize Edilen Veriler ve Gelecek Beklentileri

TÜİK, ikinci çeyrek büyüme verilerinde önemli revizyonlar yaptı. Tarım sektöründeki daralma yüzde 3,5’ten yüzde 5,5‘e revize edilirken, finans sektöründeki büyüme de yüzde 2,6’dan yüzde 4’e yükseltildi. İkinci çeyrek büyüme oranı da yüzde 4,8’den yüzde 4,9’a revize edildi.

Yılın son çeyreğinde faiz indirimleri ve ekonomik aktivitede canlanma beklentisi bulunuyor. Yıl sonu büyüme beklentileri yüzde 3,1-3,6 aralığında değişiyor. Orta Vadeli Program’da ise 2023 yılı için büyüme tahmini yüzde 3,3 olarak belirlenmiş durumda.

Milli Gelir ve Gelir Dağılımı

Türkiye ekonomisinin büyüklüğü üçüncü çeyrekte cari fiyatlarla 17 trilyon 424 milyar 718 milyon TL, dolar bazında ise 432 milyar 880 milyon dolar oldu. Yıllıklandırılmış milli gelir ise 1,54 trilyon dolar olarak hesaplandı.

Çalışanların brüt katma değerdeki payı 2023’ün üçüncü çeyreğinde yüzde 35,0 olarak gerçekleşti ve geçen yıla göre değişmedi. Ancak, net işletme fazlası gelirinin payı yüzde 46,0’dan yüzde 46,7’ye yükseldi. Bu durum, gelir eşitsizliğinin kötüleştiğine dair işaretler olarak değerlendiriliyor.