Türkiye’de Kültür Harcamaları Rekor Artışla Yüzde 83,3’e Ulaştı

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2024 yılına ait kültür ekonomisi ve kültürel istihdam verilerini yayımladı. Bu veriler, Türkiye’deki kültür sektörünün önemli bir büyüme kaydettiğini gösteriyor. Kültür harcamaları, 2023 yılına kıyasla yüzde 83,3 gibi çarpıcı bir artışla 408 milyar 339 milyon 432 bin TL’ye yükseldi. Bu artış, sektörün ekonomik büyüklüğünü ve önemini açıkça ortaya koyuyor.

Kültür Harcamalarının GSYH’deki Payı

Kültür harcamalarının gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı da bu büyümeyi destekler nitelikte. 2024 yılında bu oran yüzde 0,9 olarak gerçekleşti. Bu, kültür harcamalarının ülke ekonomisi içindeki payının arttığını gösteriyor.

Genel Devlet Harcamalarındaki Kültür Payı

Toplam kültür harcamaları içinde genel devlet harcamalarının payı önemli bir yer tutuyor. 2024’te bu oran yüzde 49,1 olarak gerçekleşti. Bu, devletin kültürel faaliyetlere verdiği önemi ve desteği gösteriyor.

Devletin Kültür Harcamalarındaki Artış

Genel devlet harcamaları içindeki kültür harcamaları da dikkat çekici bir artış gösterdi. Geçen yıl bir önceki yıla kıyasla yüzde 76,1 artarak 200 milyar 369 milyon 171 bin TL’ye çıktı. Bu harcamaların yüzde 67,8’i merkezi devlet bütçesinden karşılandı. Genel devlet kültür harcamalarında en büyük payı ise yüzde 17,7 ile kültürel miras alanı aldı.

Hane Halkının Kültür Harcamalarındaki Yükseliş

Hane halklarının kültür harcamaları da önemli ölçüde arttı. 2024 yılında önceki yıla göre yüzde 91,5 artarak 203 milyar 807 milyon 948 bin TL’ye yükseldi. Bu, vatandaşların kültürel faaliyetlere olan ilgisinin ve harcama eğiliminin arttığını gösteriyor.

Hane Halkı Harcamalarının Dağılımı

Hane halklarının gerçekleştirdiği toplam kültür harcamasının dağılımına bakıldığında, bilgi işleme ekipmanlarının yüzde 25, kültürel hizmetlerin yüzde 24,3 ve kitapların yüzde 18,1 paya sahip olduğu görülüyor. Bu dağılım, hane halkının kültürel ihtiyaçlarının çeşitliliğini ve önceliklerini yansıtıyor.

Kültürel Sektörlerde Katma Değer Artışı

Kültürel sektörlerde faaliyet gösteren girişimlerin faktör maliyetiyle katma değeri de önemli bir artış kaydetti. Bu değer yüzde 73,9 artarak 188 milyar 547 milyon 288 bin TL oldu. Katma değerin yüzde 20,7’si kayıtlı medyanın basılması ve çoğaltılması, yüzde 13,1’i sinema filmi, video ve televizyon programları yapımcılığı, ses kaydı ve müzik yayımlama faaliyetleri ve yüzde 11,6’sı mimarlık faaliyetleri gösteren girişimlerce üretildi.

Kültürel Mal İhracatı ve İthalatı

Kültürel mal ihracatı da önemli bir artış gösterdi. Bir önceki yıla göre yüzde 8,1 artarak 9 milyar 876 milyon 466 bin dolar olarak kayıtlara geçti. Ancak, kültürel mal ithalatı da bir önceki yıla göre daha yüksek bir oranda, yüzde 166 artarak 7 milyar 336 milyon 440 bin dolar olarak belirlendi. Bu durum, Türkiye’nin kültürel ürünlerde dışa bağımlılığının arttığına işaret ediyor. Kültürel mal ihracatının toplam mal ihracatı içindeki payı 2024’te yüzde 4,2, kültürel mal ithalatının toplam mal ithalatı içindeki payı ise yüzde 2,3 oldu. Kültürel alanlar içinde ihracatı ve ithalatı en fazla olan alan ise el sanatları olarak tespit edildi.

Kültürel İstihdamdaki Gelişmeler

Kültürel istihdam da sektördeki büyümeyi destekler nitelikte. 2024 yılında 2023’e göre yüzde 6,5 artarak 957 bin kişi olarak belirlendi. Kültürel istihdamın toplam istihdam içindeki payı ise yüzde 2,9 olarak kayıtlara geçti. Bu, kültür sektörünün istihdam yaratma potansiyelini gösteriyor.

Kültürel İstihdamın Demografik Yapısı

Kültürel istihdamda olanların yüzde 52,2’sini erkekler, yüzde 47,8’ini kadınlar oluşturuyor. Eğitim seviyesi açısından bakıldığında, kültürel istihdamdakilerin yüzde 45,4’ü yükseköğretim mezunu, yüzde 30,5’i lise altı eğitimliler ve yüzde 24,1’i lise ve dengi meslek okulu mezunları olarak kayıtlara geçti. Kültürel istihdamın yüzde 79,9’unu kültürel meslek alanlarında, yüzde 20,1’ini ise kültürel olmayan meslek alanlarında çalışanlar oluşturuyor. Kültürel istihdamda olanların yüzde 32,6’sını el sanatları çalışanları, yüzde 19,2’sini mimarlar, planlamacılar, harita mühendisleri ve tasarımcılar, yüzde 8,2’sini ise yazarlar, gazeteciler ve dilbilimciler oluşturduğu görülüyor.

Cinsiyet Dağılımı

Kadın istihdam oranının en az olduğu kültürel meslek alanı yüzde 28,2 ile sanat, kültür ve mutfak ile ilgili yardımcı profesyonel meslek mensupları olurken, kadın istihdam oranının en yüksek olduğu kültürel meslek alanı yüzde 77,7 ile diğer dil öğretmenleri olarak kayıtlara geçti.

Sonuç

TÜİK’in 2024 yılı kültür ekonomisi ve kültürel istihdam verileri, Türkiye’de kültür sektörünün önemli bir büyüme ve gelişme gösterdiğini ortaya koyuyor. Kültür harcamalarındaki rekor artış, sektörün ekonomik önemini vurgularken, kültürel istihdamdaki artış ise sektörün istihdam yaratma potansiyelini gösteriyor. Özellikle hane halkının kültürel harcamalarındaki artış, vatandaşların kültürel faaliyetlere olan ilgisinin arttığını gösteriyor. Ancak, kültürel mal ithalatındaki yüksek artış, sektörün dışa bağımlılığının azaltılması gerektiğini ortaya koyuyor.