Torba Yasa: İşveren Prim Teşviki Azalıyor, Kira İstisnası Daralıyor
Ekonomi gündemini yakından ilgilendiren torba yasa teklifinin etki analizi sonuçları netleşti. Teklif, işveren prim teşviklerinde önemli değişiklikler içerirken, kira gelirlerine yönelik istisna uygulamasında da sınırlamalar getiriyor. Yasa teklifinin detayları, kamu gelirleri üzerindeki potansiyel etkileri ve beklenen sektörel yansımalarıyla birlikte mercek altına alındı.
İşveren Prim Teşviklerinde Değişiklikler
Torba yasa teklifinde, işverenlerin uzun vadeli sigorta kollarına ödediği primlerde önemli değişiklikler öngörülüyor. Buna göre, uzun vadeli sigorta kolları işveren hissesi prim oranının 1 puan artırılması planlanırken, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları işveren hissesindeki 4 puanlık indirim 2 puana düşürülecek. Ayrıca, genç girişimci teşvikinin de yürürlükten kaldırılması hedefleniyor. Bu düzenlemelerin kamu maliyesi üzerindeki etkileri de etki analizinde detaylı olarak incelendi.
Etki analizine göre, prim oranındaki 1 puanlık artışın mali etkisi toplamda 110.96 milyar TL olarak hesaplanıyor. İşveren prim teşvikinin 2 puana düşürülmesiyle kamu giderlerinde yıllık 97.6 milyar TL azalma bekleniyor. Genç girişimci teşvikinin kaldırılmasının ise toplam mali etkisinin 11.7 milyar TL olacağı öngörülüyor. Bu değişikliklerin işverenler üzerindeki yükünü artırabileceği ve istihdam piyasasını etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Kira Geliri İstisnasında Sınırlama ve Kredi Faiz Giderleri
Torba yasa teklifinin dikkat çeken bir diğer maddesi ise mesken kira gelirlerine yönelik istisna uygulamasının sınırlandırılması. 2024 yılında 1 milyon 985 bin 950 mükellefin yararlandığı bu istisnanın, düzenlemenin ardından 500 binin altına düşmesi bekleniyor. Bu düzenlemenin 2026 yılında elde edilen gelirlere uygulanması öngörüldüğünden, 2027 yılı için bugünkü verilere göre yaklaşık 22 milyar TL gelir etkisi bekleniyor.
Ek olarak, kiraya verilen konutlar için alınan krediler nedeniyle ödenen kredi faizlerinin gider yazılması imkanı da kaldırılıyor. Bu düzenlemeden gelecek yıl 1.6 milyar TL gelir elde edileceği tahmin ediliyor. Kira gelirlerindeki bu düzenlemelerin konut piyasası üzerinde çeşitli etkileri olabileceği ve özellikle küçük yatırımcıları etkileyebileceği öngörülüyor.
Meslek ve Araç Satışlarına Yeni Harçlar
Yasa teklifiyle birlikte çeşitli meslek gruplarına ve araç satışlarına yeni harçlar getirilmesi planlanıyor. Etki analizinde bu düzenlemelerin detayları da yer alıyor. Mevcut durumda harca tabi olmayan; ayakta teşhis ve tedavi yapılan yaklaşık 10 bin 900 özel sağlık kuruluşundan yıllık 20 ila 50 bin TL arası, yaklaşık 17 bin 46 adet ağız ve diş sağlığı hizmeti sunulan özel sağlık kuruluşuna ait belgelerden 20 ila 40 bin TL, 9 bin 344 adet veteriner hekim muayenehane ve poliklinikleri ile hayvan hastanelerine verilen ruhsatlardan 10 bin ila 40 bin TL arası, 13 bin 536 adet kuyum işletmesinden yıllık 30 bin TL, 78 bin 760 adet ikinci el motorlu kara taşıtı alım satımı yapan işletme ile 86 bin 488 adet taşınmaz ticareti yapanların yetki belgelerinden yıllık 20 bin TL harç alınması planlanıyor. Ayrıca, 159 adet ticari havayolu ve genel havacılık işletme ruhsatlarından ve kıymetli madenler kuruluş ve faaliyet izin belgelerinden de yıllık harç alınması sağlanacak. Bu düzenlemelerle toplamda 4.5 milyar TL gelir elde edileceği tahmin ediliyor.
Araç satışlarına getirilen binde 2 oranındaki harç da önemli bir gelir kaynağı olarak görülüyor. Etki analizine göre, 2024 yılında 9.2 milyon ikinci el araç, 1.3 milyon sıfır araç satışı yapıldı. Bu satışlara göre, 2026 yılı için yaklaşık 13.1 milyar TL gelir bekleniyor. Bu harcın araç fiyatları üzerinde küçük bir etki yaratabileceği ve tüketici davranışlarını etkileyebileceği düşünülüyor.
BES Devlet Katkısında Yetki Devri
Kanun teklifinde Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) için devlet katkısı oranında değişiklik yapma yetkisi Cumhurbaşkanına veriliyor. Mevcut durumda yüzde 30 olan devlet katkısının sıfıra indirilmesi ya da yüzde 50’ye çıkarılması mümkün olabilecek. Etki analizine göre yaklaşık 10 milyon BES katılımcısı ve 7.5 milyon Otomatik Katılım Sistemi (OKS) kapsamında çalışan bulunuyor. Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından devlet katkısı için 2026 yılı ödenek ihtiyacı orta senaryoda tahmini 132 milyar TL olarak hesaplanıyor. Bu durumda düzenlemenin ardından Cumhurbaşkanı Kararı ile katkı payı oranında yapılacak her yüzde birlik değişikliğin 2026 rakamlarıyla yaklaşık 4.5 milyar TL, her yüzde onluk değişimin ise yaklaşık 45 milyar TL ödenek ihtiyacını azaltacağı/artıracağı tahmin ediliyor. Devlet katkısındaki olası değişikliklerin BES’in cazibesi ve tasarruf eğilimleri üzerindeki etkileri yakından takip edilecek.
Sonuç ve Değerlendirme
Torba yasa teklifinin etki analizi, düzenlemelerin kamu maliyesi, işverenler, konut piyasası ve bireysel emeklilik sistemi üzerinde önemli etkileri olacağını gösteriyor. İşveren prim teşviklerindeki değişiklikler işverenler için mali yük oluşturabilirken, kira gelirlerindeki düzenlemeler konut piyasasını etkileyebilir. Yeni harçlar ise kamu gelirlerini artırmayı hedefliyor. BES devlet katkısındaki olası değişikliklerin ise tasarruf eğilimleri üzerindeki etkileri dikkatle izlenmeli. Yasa teklifinin yasalaşmasıyla birlikte, ilgili sektörlerde ve piyasalarda çeşitli uyum süreçleri yaşanması bekleniyor.
