İhracat Liderleri İthalat Baskısında: Otomotiv, Hazır Giyim ve Elektronikte Denge Değişiyor

Türkiye’nin ihracat lokomotifi sektörlerinde, dış ticaret dengesi son yıllarda ithalat lehine kaymaya başladı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Özel Ticaret Sistemi verilerine göre, özellikle otomotiv, hazır giyim ve elektronik sektörlerinde bu eğilim belirginleşiyor. İhracat rakamları artsa da, ithalatın daha hızlı yükselmesi dikkat çekiyor.

Otomotiv Sektöründe İhracat Artışına Rağmen İthalat Hamlesi

Otomotiv sektörü, Türkiye ihracatında önemli bir yer tutuyor. 2020’den 2024’e otomotiv ihracatı yüzde 47 gibi önemli bir artış gösterdi. Ancak aynı dönemde otomotiv ithalatındaki artış yüzde 107‘ye ulaştı. Bu durum, sektörde dış ticaret dengesinin ithalat lehine bozulduğuna işaret ediyor. Özellikle son üç yılda otomotiv ithalatında yaşanan artış, bu eğilimi daha da belirginleştiriyor. 2023’te verilen açıktan sonra denge yeniden ihracat lehine dönse de, ihracatın ithalatı karşılama oranında 2023 ve 2024’te geçmiş yıllara göre gözle görülür düşüş söz konusu. 2023 yılına kadar 15-17 milyar dolar arasında seyreden ithalatın bu tarihten sonra adeta sıçrayarak son 2 yılda 30 milyar doların üzerine çıktığı görülüyor.

Hazır Giyimde İhracat Düşüşte, İthalat Yükselişte

Hazır giyim sektörü, Türkiye’nin önemli ihracat kalemlerinden biri olmasına rağmen, son yıllarda ihracatta düşüş ve ithalatta artış yaşıyor. Sektörde ithalat son beş yılda yüzde 119 gibi çarpıcı bir oranda arttı. İhracat ise 2022 yılında 23,3 milyar dolar seviyesine kadar yükseldikten sonra düşüşe geçerek geçen yıl 20,3 milyar dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı da bu durumdan olumsuz etkilenerek 2021 yılından sonra sürekli gerileme gösterdi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2021 yılında yüzde 1255 iken, geçen yıl yüzde 580’e kadar indi. Son 2 yılda hem iç piyasada hem dış pazarlarda kan kaybeden hazır giyim sektöründe dış ticaret dengesi de ithalattan yana gelişiyor.

Elektronik Sektöründe İthalat İhracatı Solladı

Elektrik-elektronik sektöründe de benzer bir tablo söz konusu. 2024 yılında sektörde 16,9 milyar dolarlık ihracat yapılırken, ithalat 35 milyar doların üzerine çıktı. Bu durum, Türkiye’nin sektördeki dış ticaret açığının 18 milyar doları aşmasına neden oldu. 2020’den 2024’e ihracat ve ithalat yaklaşık olarak aynı oranda (yüzde 50-51) artış gösterse de, özellikle son üç yılda ithalat artışı ihracatın hızını geride bıraktı. Söz konusu yıllarda ihracat yüzde 10 büyürken, ithalat yüzde 22 arttı. İhracatın ithalatı karşılama oranı ise 2021’de yüzde 55‘e kadar yükseldikten sonra son üç yıldır düşüş gösteriyor. Sektörde ihracatın ithalatı karşılama oranı ise 2022 yılında yüzde 55 çıktıktan sonra takip eden yıllarda düşüşe başladı; 2023’te yüzde 45, 2024’te de yüzde 48,5 olarak hesaplandı.

Çelik Sektöründe Denge Bozuldu

Çelik sektörü, 2020-2022 yılları arasında dış ticaret fazlası verirken, son iki yıldır açık vermeye başladı. Sektörün ihracatı 2021 yılında 22,2 milyar dolara kadar yükselmesine rağmen, 2021’den 2024’e kadar yüzde 27 geriledi. İthalat ise aynı dönemde benzer seviyelerde kaldı. Bu durum, sektörün 2023 yılında 3,7 milyar dolar ve 2024’te 1,3 milyar dolar açık vermesine yol açtı. Buna paralel olarak, ihracatın ithalatı karşılama oranı 2023’te yüzde 80 ve 2024’te yüzde 92,5 olarak gerçekleşti.

Demir ve Demir Dışı Metallerde Karşılama Oranı Negatifte

Demir ve demir dışı metaller sektöründe de benzer bir tablo görülüyor. Geçen yıl 12,6 milyar dolarlık ihracata karşılık 12,9 milyar dolarlık ithalat yapıldı. Sektördeki dış ticaret açığı geçen yıl 251 milyon dolar oldu. Bu açık her ne kadar 2020, 2021 ve 2022 yıllarındaki 2 milyar dolar düzeyindeki açığa nazaran daha düşük olsa da, sektör 2023 yılında 345 milyon dolar fazla vermiş, ancak dış ticaret dengesindeki ihracat lehine izlenen performans 2024’te yeniden ithalat lehine dönmüş durumda. Bundan hareketle de, sektörde ihracatın ithalatı karşılama oranı 2023’teki pozitif seviyesinden 2024’te tekrar negatif bölgeye indi.

Kimya Sektörü Görece Daha İyi Durumda

Türkiye’nin en büyük altı ihracatçı sektörü arasında, dış ticaret dengesi açısından daha iyi durumda olan tek sektör kimya oldu. Kimyasal maddeler ve mamulleri sektöründe ihracat geçen yıl 36 milyar dolar seviyesinde gerçekleşirken, ithalat 105,6 milyar dolar oldu. Sektörde dış ticaret açığı 69,6 milyar dolar civarında olmasına rağmen, ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 34‘e yükseldi. Bu oran, son beş yılın en yüksek ihracatın ithalatı karşılama oranı olarak dikkat çekiyor. Sektörde ihracat son beş yılda yüzde 73 artarken, ithalat ise aynı dönemde yüzde 72 oranında arttı.

Genel İhracat ve İthalat Rakamları

Türkiye’nin 2024 yılındaki ihracatı, genel ticaret sistemine göre yüzde 2,4 artarak 261 milyar 855 milyon dolar olurken, ithalatı da yüzde 5,0 azalarak 344 milyar 20 milyon dolar olarak gerçekleşti. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, Türkiye’nin geçen yıl en fazla ihracat yaptığı ilk altı sektör sırasıyla otomotiv, kimya, hazır giyim, elektrik-elektronik, çelik ve demir/demir dışı metaller oldu. TÜİK Özel Ticaret Sistemi’ne göre, bu altı sektörün toplam ihracattan aldığı pay geçen yıl yüzde 51,3 olurken, son beş yılın en düşük seviyesinde kaldı. Aynı zamanda bu altı sektörün toplam ithalattan aldığı pay da geçen yıl yüzde 59,8 oldu. Bu oranın 2021, 2022 ve 2023 yıllarında yüzde 60’ın üzerindeydi.

Sonuç ve Değerlendirme

Türkiye ekonomisi için ihracat hayati öneme sahip. Ancak, bazı önemli sektörlerde ithalatın ihracattan daha hızlı artması, dış ticaret dengesi açısından risk oluşturuyor. Özellikle otomotiv, hazır giyim ve elektronik sektörlerinde bu eğilimin dikkatle takip edilmesi ve gerekli önlemlerin alınması gerekiyor. Kimya sektörünün görece daha iyi performansı, diğer sektörler için de bir örnek teşkil edebilir. İhracatın artırılması ve ithalatın dengelenmesi, Türkiye ekonomisinin sürdürülebilir büyümesi için kritik öneme sahip.