Jeotermal Sektörü Taban Fiyat İstiyor: 8 Sent Talebi Yatırımları Koruyacak mı?

Jeotermal enerji sektörü, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) süresi dolan santrallerin yaşadığı zorluklara dikkat çekerek, kilovatsaat başına en az 8 sent taban fiyat belirlenmesi talebinde bulundu. Sektör temsilcileri, mevcut fiyatlarla santrallerin ayakta kalmakta zorlandığını ve bu durumun yeni yatırımları engelleyebileceğini vurguluyor.

Jeotermal Santraller Zor Durumda

2010-2020 yılları arasında kurulu gücünü yüz kattan fazla artırarak 1.500 MW‘ın üzerine taşıyan jeotermal enerji sektörü, YEKDEM süresi dolan santrallerin zarar ederek üretimini sürdürdüğünü belirtiyor. Elektrik piyasasında arz ve talebin dengelendiği Piyasa Takas Fiyatı (PTF) 2022’den bu yana jeotermal santraller için değişmezken, sektör temsilcileri YEKDEM dışına çıkan santraller için kilovatsaat başına en az 8 sentlik taban fiyat talep ediyor.

Jeotermal Enerji Derneği (JED) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Kındap, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Santrallerimiz adeta okyanusta tek başına yüzmeye mahkum ediliyor” diyerek sektörün içinde bulunduğu zor durumu özetledi. Kındap, baz yük görevini sürdüren santraller için taban fiyatın belirlenmesinin hem yatırımların korunacağını hem de kapasite artışının mümkün olacağını ifade etti.

PTF Değerlendirmesi ve Yatırım Maliyetleri

2022 yılında ağırlıklı ortalama PTF değerlerinin 2.528 TL olmasına rağmen, 2023-2025 yıllarının ağırlıklı ortalama değerinin bu seviyenin altında kaldığına dikkat çeken Kındap, YEKDEM süresini dolduran santrallerin reel olarak düşen fiyatların etkisiyle sermaye birikimine katkı sağlayamaz noktaya geldiğini vurguladı. Bozulan fiyatlama mekanizmasının yeni yatırım kararlarını da olumsuz etkilediğini belirten Kındap, jeotermal enerji yatırımcısının kaynağı arama, bulma, yeryüzüne çıkarma ve işleme başlıklarında diğer yenilenebilir enerji kaynaklarına göre çok daha yüksek yatırım maliyeti üstlendiğini ve bu maliyet kalemlerinin tümünün dövize bağlı olduğunu kaydetti.

Nükleer Santral Örneği ve Taban Fiyat Gerekliliği

Önümüzdeki yıllarda devreye girecek ve kurulu gücü 20 bin MW’a ulaşması hedeflenen nükleer santrallerden üretilecek enerjiye, baz yük işlevi görmeleri nedeniyle 15 yıl boyunca 12,5 sent alım garantisi verildiğini hatırlatan JED Yönetim Kurulu Başkanı Ali Kındap, jeotermal santrallerin de aynı işlevi gördüğünü ancak daha düşük fiyatlarla enerji satmak zorunda kaldığını vurguladı.

“On yıllık YEKDEM süresini tamamlayarak teşvik sistemi dışına çıkan jeotermal santrallerimiz de baz yük olarak 7 gün 24 saat enerji üretiyor, ancak bu enerjinin kilovatsaatini brüt olarak 6,5-7 sent aralığında satabiliyor. Sistem kullanım bedeli ve dengeleme gibi maliyetlerle bu rakam 6 sent seviyesine düşüyor” diyen Kındap, bu durumun santrallerin varlıklarını sürdürmelerini giderek imkansız hale getirdiğini ifade etti ve ekledi: “Sektör olarak önerimiz, YEKDEM dışına çıkmalarına rağmen baz yük olarak görev yapmaya devam eden jeotermal santrallere enerjide tavan fiyat değil taban fiyat belirlenmesi ve bu sınırın 8 sent’ten az olmamasıdır.”

Bu sayede yatırımcıların, teşvik sistemi dışına çıktıklarında maliyet muhasebelerini yaparak yenileme ve kapasite maksimizasyonu yatırımlarına kaynak oluşturabileceğini belirten Kındap, mevcut baskılanmış fiyatlar ve resmi enflasyonun çok üzerinde artan girdi maliyetleri dikkate alındığında, yatırımlara kaynak oluşturmanın imkansız göründüğünü söyledi.

Jeotermal Kaynakların Korunması ve Gelecek Projeksiyonları

Bir jeotermal santralin yaşam döngüsünde on yılın çok kısa olduğunu ve dünyada yüz yıldan fazla süredir çalışan santrallerin bulunduğunu dile getiren Kındap, ithalata bağımlılığı sıfır noktasında olan jeotermal santrallerin kapanmasının, dövizle ithal edilen enerji kaynaklarının kullanımına destek olacağının altını çizdi. Taban fiyat uygulaması ile jeotermal kaynakları sürdürülebilir şekilde koruyacak yatırımlara daha fazla kaynak aktarmanın yolunun açılacağına dikkat çekti.

Türkiye’nin 120 bin MW sınırını aşan elektrik enerjisi kurulu gücü içerisinde 1.735 MW paya sahip jeotermal enerji santrallerinin, %80’in üzerinde kapasite faktörü ve iklim şartlarından bağımsız 7 gün 24 saat enerji üretme özellikleri ile baz yük olma işlevi gördüğünü belirten Kındap, sürdürülebilir, temiz, yüzde yüz yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan jeotermal enerjide, elektrik üretimi boyutu ile kurulu gücün birkaç sene içerisinde 5 bin MW ve üzerine taşıma imkanı olduğunu söyledi.

Fiyatlardaki Düşüş ve Yatırım Ortamı

Başta AB olmak üzere gelişmiş ülkelerin jeotermalin tüm kullanım alanlarını desteklediğini ve yatırımları teşvik ettiğini belirten Kındap, Türkiye’de ise son dört yıllık PTF seyrine dolar bazında bakıldığında, fiyatların artmak bir yana düştüğünü görmekteyiz. 2022 yılında 189 dolar olan bir MW elektriğin fiyatı 2023, 2024 ve 2025 yıllarında sırasıyla 93, 77 ve 66 dolar seviyesine geriledi. Bu ağır kayıplara Türk Lirası’nda yaşanan değer kaybını da eklediğimizde, YEKDEM kapsamından çıkan santrallerimizin yatırımcı şirketlere yüksek seviyede zarar ettirdiğini görüyoruz. Yerli ve yabancı sermayeli yatırımcılar sektöre adım atmaya hazır, ancak mevcut fiyatlama mekanizması yatırım iklimini teşvik eder nitelikte değil.” dedi.

YEKDEM Dışında Kalan Santraller

JED Yönetim Kurulu Başkanı Ali Kındap, 2024 yılında kurulu gücün yüzde 11’ine karşılık gelen 163 MW jeotermal santralin YEKDEM’den çıktığını, bu yıl ise 115 MW kurulu gücün YEKDEM dışı kalacağı bilgisini verdi. 2016-2025 yılları arasında toplamda 620 MW santralin destek sisteminden çıkmış olacağına, bunun toplam kurulu gücün yüzde 36’sına karşılık geldiğine işaret eden Ali Kındap, teşvik kapsamından çıkan santrallerin yerine devreye alınması planlanan proje stoğunun henüz planlama aşamasında olduğunu hatırlattı.

Sonuç olarak, jeotermal sektörünün taban fiyat talebi, yatırımların sürdürülebilirliği ve sektörün büyüme potansiyelinin korunması açısından kritik önem taşıyor. Sektör temsilcileri, yetkililerden bu konuda destek bekliyor.