Yeni Teşvik Sistemi Yatırımcıyı Beklentiyi Karşılamadı: Başvurular Düşük Seyrediyor
Türkiye’nin yeni teşvik sistemi, “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” ve “Sektörel Teşvik Sistemi” olmak üzere iki temel üzerine inşa edilmiş olsa da, ilk üç aylık performansı yatırımcıların beklentilerini tam olarak karşılamadı. Başvuruların hala sonuçlanmayı beklediği bazı alanlar olmasına rağmen, yeni yatırımlara yönelik talep, geçmiş yıllara kıyasla önemli ölçüde düşük kaldı. Bu durum, yeni sistemin yatırım ortamını canlandırma potansiyeli hakkında soru işaretleri yaratıyor.
Yatırım Teşvik Belgelerinde Düşüş Gözlemlendi
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın verilerine göre, yeni teşvik sisteminin yürürlüğe girdiği 30 Mayıs 2025 tarihinden itibaren geçen üç aylık dönemde, toplamda 110 milyar 459 milyon TL‘lik sabit yatırım öngören 804 adet yatırım teşvik belgesi düzenlendi. Bu belgeler kapsamında öngörülen istihdam sayısı ise 17 bin 184 olarak belirlendi. Yatırımların 81 milyar 355 milyon TL‘si hedef yatırımlar, 29 milyar 104 milyon TL‘si ise öncelikli yatırımlar kategorisinde yer alıyor.
Ancak, bu rakamlar geçen yılın aynı dönemine kıyasla oldukça düşük seviyede. 2024 yılının aynı döneminde, 233 milyar 177 milyon TL‘lik yatırım öngören 2761 adet teşvik belgesi düzenlenmişti. Bu durum, yeni teşvik sisteminin ilk aşamada yatırımcı ilgisini çekmekte zorlandığını gösteriyor.
Yeni Teşvik Sisteminin Yapısı
Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da yapılan değişikliklerle birlikte, teşvik sistemi temelde “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” ve “Sektörel Teşvik Sistemi” olmak üzere iki ana başlığa ayrıldı. “Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi” altında ise Teknoloji Hamlesi Programı, Yerel Kalkınma Hamlesi Programı ve Stratejik Hamle Programı gibi alt programlar bulunuyor.
Bu programlardan Yerel Kalkınma Hamlesi Programı için Ağustos ayında başlayan ve Eylül ayında sona eren başvurular kapsamında, her ilde belirlenen 4 sektör için yatırım talepleri alındı. Ancak, bu başvurulara ilişkin veriler henüz netleşmedi. Ayrıca, bazı diğer programlar için de henüz net çağrılara çıkılmadığı belirtiliyor.
Yatırım Başvurularındaki Zayıflık
İstatistiklerde bazı programlara ilişkin bilgiler yer almasa da, yeni teşvik sisteminin temel unsurlarına yapılan yatırım başvurularının genel olarak zayıf kaldığı görülüyor. Örneğin, uygulama tebliğinin yeni yayınlandığı Haziran ayında yabancı yatırımcılardan herhangi bir talep gelmezken, yerli girişimciler için 1 milyar 593 milyon TL‘lik sabit yatırım için 27 adet teşvik belgesi düzenlendi. Temmuz ayında ise 10 tanesi yabancı olmak üzere toplam 1050 adet teşvik belgesi ile 30 milyar 476 milyon TL‘lik yatırım öngörüldü. Ağustos ayında ise 76 milyar 708 milyon TL‘lik sabit yatırım öngören 435 proje için teşvik belgesi düzenlendi.
Bu verilere göre, yeni teşvik sisteminin ilk üç ayında (uygulama tebliği 21 Haziran’da yayımlandı) toplamda 110 milyar 459 milyon TL‘lik yatırım öngören 804 adet teşvik belgesi düzenlenmiş oldu.
Karşılaştırmalı Veriler ve Sonuçlar
Her ne kadar aynı teşvik kalemlerini içermediği için karşılaştırmak istatistiki olarak tam anlamlı olmasa da, mevcut 3 aylık veriler yeni yatırım iştahının çok güçlü olmadığını açıkça gösteriyor. 2024 yılı Haziran-Ağustos döneminde 233 milyar 177 milyon TL‘lik sabit yatırım öngören 2 bin 761 proje için teşvik belgesi düzenlenmişti. Bu yılın aynı döneminde ise düzenlenen teşvik belgesi sayısı %61.17 azalarak 804‘e geriledi. Öngörülen sabit yatırım tutarı ise %52.6 oranında azalarak 110 milyar 727 milyon TL‘ye düştü.
Hedef ve Öncelikli Yatırımlar
Teşvikli yatırımların türüne göre dağılımına bakıldığında, hedef yatırımlar kaleminin ağırlıkta olduğu görülüyor. Bu dönemde 81 milyar 355 milyon TL‘lik hedef yatırım ve 29 milyar 104 milyon TL‘lik sabit yatırım başvurusu yapıldı. Yeni teşvik sisteminin önemli unsurlarından biri olan ve her ilde belirlenen Yerel Kalkınma Hamlesi programına ilişkin başvurular 1 Ağustos’ta başlayıp 30 Eylül’de sona erdi. Her ilde 4 olmak üzere toplam 324 yatırım konusunda her bir yatırım için 240 milyon TL‘ye kadar destek verilmesini öngören program ile ilgili henüz bilgilendirme yapılmadı. Yeni Teknoloji Hamlesi ve Stratejik Hamle kapsamında da henüz net bir bilgilendirme bulunmuyor.
Sonuç
Yeni teşvik sisteminin ilk üç aylık performansı, yatırımcıların beklentilerini tam olarak karşılamadığını gösteriyor. Başvuruların düşük seyretmesi, sistemin bazı yönlerinin gözden geçirilmesi ve yatırımcıların teşviklerden daha etkin bir şekilde yararlanabilmesi için iyileştirmeler yapılması gerekebileceğini işaret ediyor. Özellikle, Yerel Kalkınma Hamlesi, Teknoloji Hamlesi ve Stratejik Hamle programlarına ilişkin net bilgilendirmelerin yapılması ve başvuru süreçlerinin kolaylaştırılması, yatırım iştahını artırabilir.
