Kira Krizi Perakendeyi Vurdu: Giderler Arttı, Esnaf Zorda

Türkiye perakende sektörü, yüksek kira bedelleri ve enflasyonun baskısı altında zor günler geçiriyor. Satışlardaki daralma ve kontrolsüz kira artışları, hem büyük zincir markalarını hem de küçük esnafı ciddi bir kıskaca almış durumda. Sektör temsilcileri, kira artışlarının sürdürülebilir olmadığını ve acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor.

Kira Artışları Perakendeciyi Canından Bezdiriyor

Perakende sektöründe yaşanan sıkıntıların en önemli nedenlerinden biri, kira giderlerinin artması. Geçmişte sabit giderlerin nispeten daha küçük bir bölümünü oluşturan kiralar, günümüzde maliyetlerin yüzde 60’ına kadar ulaşarak adeta domine ediyor. Bu durum, perakendecilerin karlılıklarını ciddi şekilde etkiliyor ve sektörde rekabeti zorlaştırıyor.

Türkiye genelinde her 3 markadan 2’si mülk sahibiyle mahkemelik durumda. Küçük esnaf ise artan maliyetler karşısında ya sektörden çekiliyor ya da farklı iş kollarında şansını deniyor. Ortalama bir esnafın ömrü 3 yıla kadar düşerken, caddelerde boş kalan mağazalara artık dev fabrikalar da ekleniyor. Ticari gayrimenkullere yönelik ilanlar hızla artarken, istenen rakamlar ise el yakıyor.

Almanya merkezli Deutsche Bank’ın “Dünya 2025 Kira Raporu”na göre İstanbul, son 5 yılda dolar bazında yüzde 193’lük artışla dünyada kiraların en fazla yükseldiği şehir oldu. Özellikle İstanbul’un prestijli alışveriş caddeleri olan Teşvikiye ve Bağdat Caddesi’nde, mağazalar için talep edilen kiralar artık milyon TL seviyelerinde.

Sektör Temsilcilerinden Çözüm Önerileri

Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, perakendecilerin maliyetlerini yönetemediğini ve davaların kaçınılmaz hale geldiğini belirtiyor. Öncel, “6 kata kadar artış isteyen var. Sabit kira ödüyoruz, ciro kirası da veriyoruz. Ama yetmiyor” diyerek duruma tepki gösteriyor. Öncel’e göre yalnızca AVM değil, tüm ticari mülk sahipleriyle yaşanan bu sorun ancak sistematik düzenlemelerle çözülebilir. Enflasyona bağlı artışla birlikte mülk sahiplerinin gelir vergisinde indirim yapılması gerektiğini savunan Öncel, “Devlet vergisinden biraz feragat ederse mal sahipleri de gönüllü olarak indirime gider. Üst sınır tek başına çözüm değil, çünkü kavga çıkar” diyerek hem mülk sahiplerini hem devleti sürece ortak etmeye çağırıyor.

İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Şekib Avdagiç ise kira krizine çift taraflı bakılması gerektiğini belirtiyor. AVM yatırımcılarının büyük kısmının uzun vadeli döviz kredileriyle yola çıktığını belirten Avdagiç, pandemiyle birlikte bu kredilerin TL’ye dönmesinin dengeleri bozduğunu ifade ediyor. Mevcut kira tartışmalarının, yalnızca perakendecilerin sıkışmışlığıyla değil, yatırımcıların artan yükleriyle de doğrudan bağlantılı olduğunu vurguluyor.

Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) Başkanı Bendevi Palandöken de sistematik düzenlemelere işaret ediyor. Kontrolsüz kira artışlarının ve kuralsız işyeri açılışlarının küçük esnafı hızla tükettiğini söylüyor. Palandöken, “Bir esnafın müşteri kitlesi oluşturması beş yılı buluyor. Tam yerleşmişken, ‘çık’ deniliyor” diyor. Kira artışlarının yapılan işle orantılı olması gerektiğine dikkat çekerek, kira stopajının kaldırılmasını ve mülk sahibinin kira artışında devletin müdahil olmasını talep ediyor.

Ekonomik Etkiler ve Gelecek Beklentileri

Perakende sektöründeki kira krizi, sadece perakendecileri değil, aynı zamanda ekonomiyi de olumsuz etkiliyor. Satışlardaki düşüş, üretimde azalmaya ve işsizliğe yol açabilir. Ayrıca, ticari gayrimenkullere olan yatırım iştahının azalması da ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyebilir.

Sektör temsilcileri, kira krizinin çözümü için devletin müdahale etmesi gerektiğini ve kalıcı çözümler üretilmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, perakende sektöründe yaşanan sıkıntıların daha da derinleşmesi ve ekonomik kayıpların artması kaçınılmaz olacaktır.