Bakanlık Tek Kullanımlık Plastiklere Karşı Mücadele Yol Haritasını Açıkladı
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, tek kullanımlık plastik atıkların denizlere ve çevreye verdiği zararları azaltmaya yönelik kapsamlı bir yol haritası hazırladı. Bakan Murat Kurum tarafından duyurulan “Tek Kullanımlık Deniz Çöpleriyle Mücadele Yol Haritası”, kısa, orta ve uzun vadeli stratejilerle plastik kullanımını azaltmayı, geri dönüşümü teşvik etmeyi ve deniz ekosistemini korumayı hedefliyor.
Yol Haritasının Detayları ve Kapsamı
Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre, yol haritası, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü’nün kapsamlı literatür taramaları, çalıştaylar, kurumsal anketler ve TÜİK’in kamuoyu anketi sonuçları doğrultusunda oluşturuldu. Eylem planı, 22 kamu kurum ve kuruluşunu kapsayan 44 ayrı eylemi içeriyor. Bu eylemler, tek kullanımlık plastiklerin geri dönüşümle üretilmesinin yaygınlaştırılmasını, tüketiminin azaltılmasını ve mikroplastikler de dahil olmak üzere denizlere olan atık girdisinin azaltılmasını amaçlıyor.
Yol haritası, plastik sektöründen başlayarak üretim ve kullanım aşamalarında kısıtlamalar getirirken, aynı zamanda çevre dostu alternatiflerin yaygınlaştırılmasını sağlayacak yasal düzenlemeleri de içeriyor. Bu kapsamda, kısa, orta ve uzun vadeli hedefler belirlenmiş durumda.
Kısa Vadeli Eylem Planı (2025-2027)
İlk etapta, 2025-2027 yıllarını kapsayan kısa vadeli eylem planı hayata geçirilecek. Bu plan çerçevesinde, “Ulusal Plastik Stratejisi ve Eylem Planı” hazırlanacak ve tek kullanımlık plastiklere yönelik mevzuat oluşturulacak. Listelenecek tek kullanımlık plastik ürünlerin kısıtlanması ve yasaklanması, gıda ambalajları ve içecek kapları için tüketimin azaltılmasına yönelik mevzuat çalışmaları yürütülecek. Ayrıca, Ücrete Dayalı Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (GÜS) planları belirlenerek, plastik sektörünün üretim aşamasındaki sorumlulukları netleştirilecek.
Üretim aşamasında geri dönüştürülmüş plastik ham maddeyle içecek kapları ve şişeler için özel tasarımlar oluşturulması planlanıyor. Otel, restoran ve kafe gibi hizmet sağlayan tesisler ile turizm sektörlerinde sürdürülebilir, yeniden kullanılabilir ve doldurulabilir alternatiflerin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Kamu bilincini artırmak amacıyla her yaş ve kesime hitap eden farkındalık ve bilinçlendirme faaliyetleri, kamu, özel sektör, endüstri ve STK’ların iş birliğiyle gerçekleştirilecek.
Orta Vadeli Eylem Planı (2028-2032)
2028-2032 yıllarını kapsayan orta vadeli eylem planında, “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”nin AB düzenlemelerine uyumlu olarak revize edilmesi öngörülüyor. Pet şişelerin ayrı toplanma oranının yüzde 77’ye, ardından yüzde 90’a çıkarılması hedefleniyor. İçecek kapları, tekli ürünler, ıslak mendiller ve tütün ürünleri için etiketleme zorunluluğu getirilerek, tek kullanımlık plastiklerin etkileri ve yeniden kullanılabilir alternatifler konusunda bilinçlendirme çalışmaları yapılacak.
Mikroplastik kaynaklarının haritalanması, izlenmesi ve denizler için izleme programları geliştirilecek. Kara ve deniz kökenli kaynaklardan salınan mikroplastik miktarının tespit edilmesi, düzenli izlenmesi ve sıcak noktaların bölgesel haritalandırılması sağlanacak. Kamu kurumlarında, akademide, özel sektörde ve STK’larda mikroplastikler konusunda kurumsal ve teknik kapasitenin geliştirilmesi için çalışmalar yürütülecek.
Uzun Vadeli Eylem Planı (2033 ve Sonrası)
2033 ve sonrasını kapsayan uzun vadeli eylem planında, yeniden kullanım ve doldurma gibi döngüsel iş modellerinin yaygınlaştırılması hedefleniyor. Biyobozunurluk ve kompostlanabilirlik test kapasitesi uluslararası standartlara uygun hale getirilecek. Tek kullanımlık plastik alternatiflerinin yeniden kullanılabilir, doldurulabilir olarak tasarımı, geri dönüştürülmüş alternatif malzeme kullanımı için araştırma-geliştirme ve ürün-geliştirme desteği sağlanacak. 12’inci Kalkınma Planı’nda bahsi geçen Yeşil Kamu Alım Stratejileri’ne satın alımlarda mikroplastiklerin kısıtlanmasına yönelik kriterler eklenecek.
Mikroboncuk içeren dudak ürünleri, tırnak ürünleri ve makyaj ürünlerinin yasaklanması için yasal düzenleme çalışmaları yapılacak. “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği” izleme parametreleri arasına mikroplastiklerin eklenmesi ve AB mevzuatı ile uyumlu olacak şekilde güncellenmesi için yasal altyapı hazırlanacak. Evsel ve kentsel arıtma çamurlarında mikroplastiklerin izlenmesi için yasal düzenleme yapılması sağlanacak.
Bakan Kurum’un Açıklamaları ve Yol Haritasının Önemi
Bakan Kurum, yol haritasının hazırlanmasına ilişkin yaptığı açıklamada, sıfır atık vizyonuyla tarihi bir adım atıldığını belirterek, tek kullanımlık plastiklerde kısıtlamaya gidildiğini ve denizlere ve ekosisteme sahip çıkıldığını vurguladı. Sektörün döngüsel ekonomiye yönlendirilerek sürdürülebilir üretimin destekleneceğini ve depozito sistemi gibi uygulamalarla yol haritasının destekleneceğini ifade etti.
Bu yol haritası, Türkiye’nin çevre politikalarında önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilebilir. Tek kullanımlık plastiklerin azaltılması, geri dönüşümün teşvik edilmesi ve deniz ekosisteminin korunması, sürdürülebilir bir gelecek için kritik adımlar olarak öne çıkıyor.
