Hal Yasası’ndaki Eksiklikler Masaya Yatırıldı: Sektör Temsilcilerinden Önemli Uyarılar
Mersin Ticaret Borsası Meclis Başkanı Münir Şen, Ticaret Bakanlığı’nın gündeminde olan ve kamuoyunda “Hal Yasası” olarak bilinen ‘5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da yapılması planlanan değişikliklere dair önemli açıklamalarda bulundu. Şen, mevcut taslağın bazı olumlu yönlerine dikkat çekerken, eksik gördüğü noktaları ve çözüm önerilerini de detaylı bir şekilde ifade etti.
Üretici Örgütlerini Güçlendirme Hedefi Olumlu Karşılandı
Münir Şen, Hal Yasası taslağında yer alan ve toptancı hali kurmak isteyen üretici örgütlerine hal yerlerinin bedelsiz verilmesi, üretici örgütlerinin üyelerinin ya da diğer üreticilerin ürünlerine aracılık yapabilmesi, işyerlerinin üretici örgütlerine emsal kira bedelinin yüzde 25’i üzerinden kiralanması gibi düzenlemeleri, üretici örgütlerini güçlendirme amacına hizmet etmesi nedeniyle olumlu bulduklarını belirtti. Bu tür desteklerin, üreticilerin piyasada daha etkin rol almasına ve rekabet güçlerinin artmasına katkı sağlayacağı vurgulandı.
Adil ve Şeffaf Piyasa İçin Cezai Düzenlemeler Önemli
Taslakta yer alan diğer önemli düzenlemelere de değinen Şen, ‘Hal Kayıt Sistemi’ne bildirilmeyen malları taşıyanlara ve depolayanlara yönelik yaptırımlar, standartlara aykırı şekilde ambalajlama, taşıma, depolama ve satış yapanlara uygulanacak cezalar, gerçeğe aykırı analiz raporu düzenleyenler hakkında getirilen para cezaları gibi maddelerin, serbest piyasa koşullarının adil, şeffaf ve etkin işlemesi açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguladı. Bu tür cezai yaptırımların, haksız rekabetin önlenmesine ve tüketici haklarının korunmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.
Eksik Kalan Noktalar ve Çözüm Önerileri
Mevcut taslağın bazı açılardan eksik kaldığını düşünen Meclis Başkanı Münir Şen, bu eksikliklerin giderilmesi için çeşitli çözüm önerileri sundu. İşte Şen’in dikkat çektiği ve geliştirilmesi gerektiğini düşündüğü önemli noktalar:
Hallere Getirilme Zorunluluğu Tekrar Getirilmeli
Şen, 2012 öncesinde uygulanan ve il sınırları içinde üretilen ürünlerin hallere getirilme zorunluluğunun tekrar getirilmesi gerektiğini savundu. Bu sayede, kayıt dışı ticaretin önüne geçilebileceği ve piyasa şeffaflığının artırılabileceği belirtildi.
Zincir Marketlerin Tekelleşmesi Önlenmeli
Zincir marketlerin meyve-sebze piyasasındaki tekelleşme eğiliminin göz önüne alınması gerektiğini vurgulayan Şen, etkin denetim mekanizmalarının oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Bu denetimlerin, piyasadaki rekabetin korunmasına ve fiyat istikrarının sağlanmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.
Belediyelerin Hakları Korunmalı
İşyerlerinin kiraya verilmesinde belediyelerin garanti altına alınacağı düzenlemeler geliştirilmesini öneren Şen, bu sayede belediyelerin gelir kaybının önlenebileceğini ve hal yönetiminin daha sürdürülebilir hale getirilebileceğini belirtti.
Dükkan Alımına Sınırlandırma Getirilmeli
Halde aynı kişinin birden fazla dükkân alabilmesinin mümkün kılınması gerektiğini, ancak bunun belli oranlarla sınırlandırılması gerektiğini ifade eden Şen, bu sayede küçük ve orta ölçekli işletmelerin de hal içinde varlığını sürdürebileceğini vurguladı.
Komisyoncu ve Tüccarlar Arasındaki Satış Yasağı Gözden Geçirilmeli
Komisyoncu ve tüccarlar arasındaki satış yasağının tekrar değerlendirilmesi gerektiğini savunan Şen, bu yasağın piyasadaki arz-talep dengesini olumsuz etkileyebileceğini ve rekabeti kısıtlayabileceğini belirtti.
Üreticiye Ödeme Süresi Korunmalı
Üreticiye ödeme süresinin mevcut uygulamada olduğu gibi 15 gün olarak kalması gerektiğini ifade eden Şen, bu sürenin kısaltılmasının üreticilerin finansman ihtiyacını artırabileceğini ve zor durumda bırakabileceğini belirtti.
Denetim Elemanlarının Yetkinliği Artırılmalı ve Dijital Denetim Kanalları Kullanılmalı
Hal Kayıt Sistemi uygulamasında denetim elemanlarının yetkinliğinin artırılması gerektiğini vurgulayan Şen, belediyelerden alınan yetkilerin Ticaret Bakanlığı’na devri sürecinde dijital denetim kanallarının kullanılmasının önemine dikkat çekti. Bu sayede denetimlerin daha etkin ve şeffaf bir şekilde yapılabileceği ifade edildi.
Hal Kayıt Sistemi’nin Önemi
Münir Şen, Hal Kayıt Sistemi (HKS)‘nin verimli bir şekilde işlevini yerine getirmesi ve HKS istatistiklerinin gerçeği yansıtmasının önemini vurguladı. Şen’e göre, HKS’nin etkinliği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ve ilgili kurumların oluşturacağı politikaların güçlü bir zemine oturması için kritik bir faktör. Eğer HKS doğru ve güvenilir veri sağlamazsa, bu kurumların oluşturacağı politikalar gerçekçi ve etkili olmayabilir.
Sonuç olarak, Hal Yasası’nda yapılması planlanan değişiklikler, sektörün tüm paydaşları tarafından dikkatle takip edilmektedir. Münir Şen’in de belirttiği gibi, üretici örgütlerinin güçlendirilmesi, adil rekabetin sağlanması ve piyasa şeffaflığının artırılması için yapılacak düzenlemelerin, sektörün geleceği açısından büyük önem taşıdığı açıktır.
